Acties rond onderzoek naar de woonwagencultuur

Bij woonwagenbewoners berust de overdracht van de cultuur traditioneel op mondelinge overlevering binnen de familie of groep. Door toenemende individualisering en modernisering van het gezinsleven komen de traditionele culturele identiteiten van de woonwagengemeenschappen gradueel onder druk te staan. Dat leidt ertoe dat erfgoed en geschiedenis binnen de jonge woonwagengezinnen niet of nauwelijks aan bod komen: enkel de oude generatie kan de oude verhalen en tradities nog duiden. Dit leidt soms tot een paradoxale situatie. Enerzijds voelen woonwagenbewoners zich vaak onbegrepen en gemarginaliseerd en klagen ze terecht de pejoratieve beeldvorming over hun gemeenschap in de brede Vlaamse samenleving aan. Anderzijds merken ze zelf hoe de identitaire structuren in hun gemeenschap vervagen, de kennis over hun geschiedenis, tradities en gebruiken verdampt. Net daarom is onderzoek een erg belangrijk aspect in het doorgeven van de woonwagencultuur: het laat de woonwagenbewoners toe de rijkdom en verscheidenheid van hun erfgoed te duiden, zowel om het veilig te stellen binnen hun eigen gemeenschappen als om het te tonen aan de brede samenleving. Onderstaand overzicht maakt duidelijk welke acties op het vlak van onderzoek werden genomen.  
 
2017  
In samenwerking met prof. Alain Reyniers, etnoloog aan de universiteit van Louvain la Neuve, werd een proefproject met een kleine, gesloten groep Manoesjen opgezet. De Manoesjen gaven na een panelgesprek over hun geschiedenis en cultuur op de Open Forum Dag van het Minderhedenforum in december 2016 aan dat ze zelf zeer weinig kennis hebben van hun geschiedenis. Om die reden  ging prof. Reyniers binnen dit traject tijdens een informele ontmoeting met Manoesjen in gesprek over hun geschiedenis en werden de verhalen die zo naar boven kwamen geregistreerd en opgetekend.  
 
2016 
Omdat in het verleden nog nooit een noden- en behoeftenonderzoek onder de woonwagenbewoners georganiseerd werd, besloot de klankbordgroep immaterieel erfgoed woonwagenbewoners hier zelf initiatief rond te nemen. Tijdens 2 bijeenkomsten met vertegenwoordigers van de 3 gemeenschappen werd aan de hand van een open gesprek onderzocht met welke noden en behoeften de woonwagenbewoners geconfronteerd worden. Deze informatie werd verwerkt in een intern rapport. Tijdens de bijeenkomsten van de klankbordgroep werd ook de definitie van woonwagencultuur besproken en vastgelegd. De drie gemeenschappen bereikten een akkoord over een basistekst ‘Wat is woonwagencultuur?’, waarin de belangrijkste culturele kenmerken en de voorwaarden om deze cultuur te kunnen doorgeven omschreven worden. 
 
2012 
In 2012 voerde Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar de woonwagencultuur in Oost-Vlaanderen en werd een bevraging onder de woonwagenbewoners georganiseerd. De resultaten van deze studie werden gebundeld in het rapport ‘Woonwagenbewoners tellen we mee’, dat cijfers over de situatie van woonwagenbewoners in Oost-Vlaanderen bevat. Het doel van deze studie was via een realistisch beeld van deze bevolkingsgroep de negatieve beeldvorming bijstellen. 
 
2010 
  • Voor haar masterproef ‘Onbekend, onbemind? Beeldvorming van 'zigeuners' in België in de 19e en 20e eeuw’ ging Nathalie De Mol, student geschiedenis aan de UGent, via allerhande beeldmateriaal (prenten en schilderijen, foto's ...) na hoe de afgelopen eeuwen in België over 'zigeuners' werd gedacht. Dit onderzoek maakte onder meer duidelijk vanaf wanneer de negatieve beeldvorming rond woonwagenbewoners ging overheersen, en welke ideeën aan de basis daarvan lagen.                                                     
  • In de masterproef ‘Culturele identiteit van Manoesjen, Roms en Voyageurs in relatie tot beleid en mobiliteit’ onderzocht Brecht Awouters van de Katholieke Universiteit Leuven de positie van woonwagengroepen ten opzichte van de samenleving. De centrale onderzoeksvraag was of er een specifiek beleid rond woonwagenbewoners gevoerd moet worden.   
 
2006 
Met de vraag 'Is de uitbouw van een netwerk tussen Roms en hun omgeving voldoende om wederzijdse drempels te overwinnen?' als uitgangspunt onderzocht Lotte Vannieuwenhuyse de situatie van de Roms in Leuven. Deze studie werd ingediend als de bachelorproef in het kader van de opleiding Maatschappelijk Werk aan de Sociale Hogeschool in Heverlee. 
 
2005 
In ‘Bargoens: taal der Voyageurs’, een eindverhandeling binnen de opleiding Germaanse talen aan de Universiteit Antwerpen, onderzocht Elke Schoepen via een etymologische reconstructie van het Bargoens de culturele achtergrond van de Voyageurs en hun taal.  

Toekomstplannen:
  • In de loop van 2018 bekijkt de werkgroep of het mogelijk is om de woonwagencultuur als thesisonderwerp binnen verschillende masteropleidingen voor te dragen (bijvoorbeeld sociologie, geschiedenis, letterkunde).
  • Met de Manoesjen en professor Alain Reyniers wordt bekeken of er een vervolgtraject wenselijk en haalbaar is.
;