Acties rond communicatie en sensibilisering rond de woonwagencultuur

Communicatie en sensibilisering rond de woonwagencultuur zijn van groot belang om de toekomst van dit immaterieel erfgoed te verzekeren. Aan de hand van acties op dit vlak wordt onder meer ingezet op het bevorderen van een wederzijdse dialoog tussen woonwagenbewoners en de samenleving, een beter begrip van de woonwagencultuur, een bredere maatschappelijke participatie, zelfrealisatie, ontsluiting, integratie, het wegwerken van vooroordelen en het aangaan van intergenerationele relaties. Onderstaand overzicht lijst op via welke maatregelen dat tot nog toe gebeurde.  
 
2017 
  • Op de diversiteitsdag 'Mish Mash' van UCLL, campus Diepenbeek op 30 maart 2017 zijn  Woonwagenbewoners van de beweging 'Ons Leven Limburg' aanwezig met een infostand en een bijhorende fototentoonstelling met materiaal over hun cultuur en leefwereld. Ze geven de bezoekers aan de standenmarkt meer uitleg. Daarnaast geeft het Minderhedenforum, samen met twee Voyageurs, twee lezingen aan studenten over het leven en de cultuur van de woonwagenbewoners. Er is een theoretische uitleg en daarna een interactief gesprek met de twee Voyageurs. Aan de hand van vragen en foto’s krijgen de studenten meer inzicht krijgen in de woonwagencultuur. 
  • Ons Leven Limburg en het Minderhedenforum nemen samen deel aan Erfgoeddag op de abdijsite van Herkenrode bij Hasselt. De bezoekers kunnen een woonwagen bezoeken, de fototentoonstelling bekijken, meer info bekomen bij de woonwagenbewoners en krijgen een tas koffie en iets lekkers. De link wordt gelegd met het verleden waarbij de reizigers vaak aan de deur van de abdij aanklopten voor voedsel of een slaapplaats.  
 
2016 
  • Tijdens de Open Forum Dag van het Minderhedenforum in december 2016 wordt het panelgesprek ‘Van Flamenco tot Django: 500 jaar Manoesjen in Vlaanderen’ georganiseerd. Voorafgaand licht het Minderhedenforum het theoretische kader van de geschiedenis van de Manoesjen kort toe aan de hand van foto- en filmmateriaal en muziek. Drie Manoesjen hebben daarna zitting in het panel. Door te vertellen over hun huidige leefwereld delen zij informatie over hun specifieke cultuur. Daarna kon het publiek meer informatie krijgen door vragen te stellen aan de panelleden. Voor zowel de Manoesjen als het publiek was dit een positieve ervaring en doorbrak dit deels de angst voor het onbekende (wij tegenover zij). 
  • Via een interview in de LECA-nieuwsbrief geven 2 Voyageurs inkijk in hun leven op het woonwagenterrein van Gent (interview in bijlage). Het interview werd onder de gemeenschap verspreid via sociale media. 
  • Op 22 november 2016 werd de tentoonstelling 'Kom binnen … de deur van de woonwagen staat open!', georganiseerd door de stad Genk, plechtig geopend met een voordracht over de cultuur van de woonwagenbewoners. De tentoonstelling werd samengesteld uit onderdelen van de fototentoonstelling van Rimo Limburg en persoonlijk materiaal van woonwagenbewoners uit de beweging Ons Leven Limburg. Tijdens de opening waren Limburgse Voyageurs aanwezig om muziek te maken en uitleg te geven bij de foto's over hun cultuur en leefwereld. Het Minderhedenforum en erfgoedcel Mijnerfgoed gaven uitleg bij belang van het behoud van de woonwagencultuur en de toekomstige plannen om dit erfgoed in Limburg te gaan vrijwaren en borgen, samen met de woonwagenbewoners.  
  • In de loop van 2016 worden 4 nummers van de nieuwsbrief ‘Cultuur en erfgoed van woonwagenbewoners’ verstuurd. Hierin wordt bericht over de stand van zaken van het ingediende dossier voor de aanvraag van een subsidie voor een ontwikkelingsgericht erfgoedproject en de toekomstplannen na de negatieve beslissing van de beoordelingscommissie. Partners Faro, KADOC en LECA zorgen via hun nieuwsbrieven en websites ook voor ondersteunende communicatie.  
  • Op uitnodiging van KADOC KU Leuven komen Maria Leimbergen, een Manoesj vrouw uit Aalst, en Kim Janssens van het Minderhedenforum tijdens Erfgoeddag 2016 uitleg geven over het leven van Manoesjen en de woonwagenbewoners in het algemeen. Er worden ook linken gelegd naar het werk van Maria Frederikx, een vroedvrouw van het vroegere Kinderwelzijn, die meerdere woonwagenkinderen ter wereld heeft gebracht en aan de basis lag van het professionele woonwagenwerk. KADOC KU Leuven organiseerde op dat ogenblik een tijdelijke tentoonstelling over haar werk.  
  • Mensen van de Weg vzw, een religieuze vereniging die woonwagenbewoners ondersteunt, neemt in Brugge deel aan Erfgoeddag 2016 met een infostand over de geschiedenis en de cultuur van de woonwagenbewoners en een oude woonwagen. Twee woonwagenbewoners geven uitleg aan de bezoekers. 
 
2015 
  • Plechtige prijsuitreiking ‘Gouden Woonwagen’ van Minderhedenforum en Ons Leven in het Vlaams Parlement aan het Kinderrechtencommissariaat voor het verdedigen van de rechten van de woonwagenkinderen die gedwongen rondtrekken. De pers was aanwezig en brengt een correct beeld van de woonwagenbewoners. 
  • Mensen van de Weg vzw neemt met een demonstratie door een orgeldraaier en een scharensliep (Voyageurs) deel aan Erfgoeddag in Brugge.  
  • In Limburg neemt Ons Leven deel aan de Erfgoeddag met een verhalenverteller die vertelt over het leven van vroeger van woonwagenbewoners. 
  • De Facebookgroep ‘Behoud de woonwagencultuur in België’ wordt opgericht. Deze groep is bedoeld om het erfgoedzorgtraject onder de aandacht van zo veel mogelijk woonwagenbewoners en medestanders te krijgen. Om de pagina en de aanvraag om erkend te worden als immaterieel cultureel erfgoed te promoten wordt een fotoactie gelanceerd,  waarbij mensen hun steun kunnen betuigen door bij hun woonwagen te poseren met hun duim omhoog. 
  • In het Red Star Line Museum in Antwerpen loopt een tijdelijke tentoonstelling over het leven van Jan Yoors, een kunstenaar die in zijn jonge jaren mee gereisd heeft met Belgische woonwagenbewoners. De tentoonstelling werd bezocht door de deelnemers aan de uitwisselingsdag over erfgoed en woonwagenbewoners op 12 oktober 2015. Sommige deelnemers ontdekten familieleden of herkenden verblijfplaatsen op de foto’s van Yoors. 
  • Eind 2015 ging het Minderhedenforum van start met de nieuwsbrief ‘Cultuur en erfgoed van woonwagenbewoners’. Deze is specifiek bedoeld voor de erfgoedsector en andere geïnteresseerden. De nieuwsbrief verschijnt ad hoc wanneer er belangrijke activiteiten op til zijn of om een korte terugblik te geven op afgelopen trajecten.  

2014 
  • In het kader van de ‘dag van de woonwagenbewoner’ (4 september) organiseert Ons Leven Limburg een ‘Limburgse Karavaan’ langs verschillende Limburgse gemeenten, om lokale besturen te stimuleren extra woonwagenterreinen of standplaatsen te organiseren. De pers was aanwezig om over de actie en de cultuur van de woonwagenbewoners te berichten. 
  • Om omwonenden te informeren over de woonwagencultuur werkten de woonwagenbewoners van Booischot mee aan de kennismakingsbrochure 'Woonwagenpark Booischot' van het gemeentebestuur van Heist-op-den-Berg. In deze brochure stellen de woonwagenbewoners van Booischot zichzelf voor met verhalen, eigen illustraties, weetjes en een fotoreportage. 
  • Tijdens Erfgoeddag in Brugge neemt Mensen van de Weg vzw deel met een kleine infostand en een woonwagenbewoonster geeft 3 keer een getuigenis van haar leven als Voyageur. 
  • In Limburg neemt Ons Leven deel aan de Erfgoeddag in het Mijndepot van Genk. Ze staan er met de fototentoonstelling en hun infostand. De leden van Ons Leven geven uitleg aan de bezoekers. 
 
2013 
  • Plechtige prijsuitreiking ‘Gouden Woonwagen’ van Vroem vzw, Minderhedenforum en Ons Leven aan Leon en Elisa Tambour van vzw Keree Amende voor hun jarenlange belangenbehartiging en sociale ondersteuning van woonwagenbewoners. De lokale pers bericht hierover. 
  • Ons Leven Limburg neemt deel aan de Erfgoeddag met thema ‘Stop de tijd’ in het jeugdhuis van Maasmechelen. Zij staan daar met hun fototentoonstelling en informatiestand. De leden van Ons Leven geven uitleg aan de bezoekers. 
  • Ons Leven Limburg neemt deel met een infostand aan ‘Bokrijkdagen’ op het domein van Bokrijk. Een oude, gerestaureerde woonwagen (eigendom van Bokrijk) is de blikvanger voor de bezoekers. De leden van Ons Leven geven uitleg over hun cultuur en leefwereld aan de bezoekers. 
  • Julia Kuypers, voorzitter van Ons Leven Limburg, wint de Limburgse Integratieprijs van de provincie Limburg. Met een affiche en een interview komt het leven en de cultuur van de woonwagenbewoners via de communicatiekanalen van de provincie op een positieve manier aan bod. 

2012 
  • De fototentoonstelling ‘Wonen op wielen. Graag een plaats’ van de stad Mortsel toont via foto's de eigenheid en cultuur van de woonwagenbewoners van het terrein van Mortsel. Aan de tentoonstelling is ook een oproep gekoppeld aan de omringende steden en gemeenten, de provincie en de Vlaamse overheid om aandacht te besteden aan de huisvestingsproblematiek van de woonwagenbewoners. 
  • Ons Leven Limburg en Rimo Limburg stellen hun fototentoonstelling over de Limburgse Voyageurs op in het Vlaams Parlement. 
  • Plechtige prijsuitreiking ‘Gouden Woonwagen’ van Vroem vzw, Minderhedenforum en Ons Leven in Lanaken aan pionier van het woonwagenwerk Maria Frederickx. Zij was de grondlegger van de professionele ondersteuning aan woonwagenbewoners en zorgde voor het eerste officiële woonwagenterrein in Vlaanderen. Zij was ook grote pleitbezorger voor de woonwagencultuur bij besturen en het publiek. De pers brengt een lang interview met Maria Frederickx en draagt op deze manier bij tot een correcte beeldvorming over woonwagenbewoners. 
  • Ons Leven Limburg organiseren twee infodagen op twee woonwagenterreinen (Hasselt en Maaseik) over hun leven en cultuur. Ze voeren telkens een toneelstukje op voor het publiek over hun leven, in samenwerking met een plaatselijke toneelgroep. 
 
2011 
  • Atlas, de dienst integratie en inburgering van de stad Antwerpen, organiseert een Matinee van de woonwagenbewoners, met o.m. een debat over de woonwagencultuur vroeger en nu met enkele bekende en onbekende woonwagenbewoners (o.a. Jean Marie Pfaff, Daniel Termont en Tinus Roosen van Ons Leven vzw).  
  • Plechtige prijsuitreiking ‘Gouden Woonwagen’ van Vroem vzw, Minderhedenforum en Ons Leven aan de Liga voor de Mensenrechten en een eerbetuiging aan pater Bob, aalmoezenier, op het woonwagenterrein van Aalst. De woonwagenbewoners zijn mee verantwoordelijk voor de organisatie van de plechtigheid. De lokale pers is aanwezig. 
  • Ons Leven Limburg neemt deel aan het ‘Wereldfeest’ in Bokrijk. Er staat een infostand en een oude woonwagen. De leden van Ons Leven ontvangen de bezoekers en geven meer uitleg bij hun leven en cultuur. 
 
2010 
Plechtige prijsuitreiking ‘Gouden Woonwagen’ van Vroem vzw en Ons Leven aan de burgemeester van Maaseik. Pers is aanwezig en bericht op een positieve manier over de woonwagencultuur. 

 
2009 
Ons Leven Limburg neemt deel aan het ‘Wereldfeest’ in Bokrijk, een multiculturele uitwisseling. De leden van Ons Leven staan er met een infostand en geven meer uitleg aan de bezoekers over hun leven en cultuur. 
 

2008 
  • RIMO Limburg brengt het beeldvormingspakket 'Woonwagenbewoners in de kijker' uit. Dit uitgebreide educatief pakket bestaat uit een bundel divers materiaal om het brede publiek documentatie te bezorgen en te informeren over de woonwagencultuur (voornamelijk in Limburg). Al het materiaal (teksten en foto's over de geschiedenis, de cultuur, de tradities en de huidige leefwereld) werd in samenspraak met de woonwagenbewoners van de vereniging Ons Leven Limburg gemaakt. Het volledige pakket geeft via een powerpoint, foto's, teksten en een stripverhaal een beeld van de Limburgse Voyageurs en bevat daarnaast ook foto's en tekstpanelen voor een tentoonstelling. Het pakket kan integraal of per onderdeel uitgeleend en gebruikt worden. Hierbij kunnen ook woonwagenbewoners uitgenodigd worden om mondelinge toelichting te geven. Van 2008 tot op heden geven de leden van Ons Leven op regelmatige en terugkerende basis verschillende voordrachten in scholen en bij andere organisaties (Heilig Graf Instituut in Bilzen, Sint-Agnetendal in Peer, UCLL, STEBO, NEOS, KTA II in Diest, …). Het beeldvormingspakket wordt daarbij gebruikt. 
  • Promotieactie voor het beeldvormingspakket van RIMO Limburg en Ons Leven Limburg: Ons Leven Limburg promoot dit pakket op een publieksmoment en roept daarom deze dag (4 september) uit tot ‘dag van de woonwagenbewoner’. Deze actie vindt plaats op het Kolonel Dusartplein in Hasselt voor een breed publiek en voor de pers. Ons Leven neemt zich voor om elk jaar op deze dag een activiteit te organiseren rond de cultuur van de woonwagenbewoners. 

2001 
Maria Leimbergen, een woonwagenbewoonster uit Aalst, brengt in eigen beheer een boek uit: “Mijn strijd als Sinti vrouw”. Ze werd hierbij begeleid door het Vlaams Centrum Woonwagenwerk. Met dit boek wil ze de aandacht vestigen op de strijd die zij gevoerd heeft om een legale woonplek voor haar en haar familieleden in Aalst te bekomen. Ze beschrijft in dit boek ook haar cultuur. Ze promoot dit boek aan de hand van lezingen en voordrachten.
 

1999 
  • Samen met woonwagenbewoners organiseert het Vlaams Centrum Woonwagenwerk (het toenmalige professionele woonwagenwerk, dat nu ondergebracht is in de integratiesector) de fototentoonstelling ‘Ik leef waar ik sta. Boodschap van de Voyageur aan de burger’. Deze expo bestaat uit foto's en weetjes over woonwagenbewoners anno 1999 - 2000. De tentoonstelling werd ook gebruikt als illustratie- en informatiemateriaal bij voordrachten in scholen, voor allerhande groepen en kon door derden worden uitgeleend.  
  • Manoesj vrouw Maria Leimbergen houdt verschillende voordrachten in scholen en bij andere organisaties over haar strijd als woonwagenbewoonster.  
1986-heden 
Het tweemaandelijkse doelgroepentijdschrift ‘De Trekhaak’ verschijnt sinds 1986 en bevat nieuws en weetjes over de woonwagenwereld in Vlaanderen. Het tijdschrift is gericht op woonwagenbewoners en op mensen die vrijwillig of professioneel met woonwagenbewoners werken. Regelmatig worden er ook artikels over de geschiedenis, het erfgoed en de cultuur van woonwagenbewoners in gepubliceerd. 
 
Toekomstplannen: 
  • Met het archief van de Kapucijnen (dat bij KADOC KU Leuven bewaard wordt) als uitgangspunt bekijkt de werkgroep woonwagencultuur in 2018 of het mogelijk is om een tentoonstelling rond het erfgoed van de woonwagenbewoners op te zetten, zodat mensen kennis kunnen maken met de woonwagencultuur.  
  • Vanuit de erfgoedgemeenschap is veel vraag naar folders die gericht zijn op de brede samenleving, gemeenten en besturen. In de toekomst willen de woonwagenbewoners via dergelijke uitgaven de samenleving beter op de hoogte brengen van de woonwagencultuur. In de loop van 2018 wordt nagegaan hoe hier werk van gemaakt kan worden.  
  • Om positieve beeldvorming te stimuleren wordt vanaf 2018 gewerkt aan tools waarmee de samenleving kan communiceren over de betekenis van de woonwagen als woonvorm.  
  • In de steden en gemeenten waar in de loop van 2017 een erfgoedtraject ontwikkeld wordt via een samenwerking tussen het Minderhedenforum, erfgoedorganisaties, lokale overheden en woonwagenbewoners wordt in het najaar van 2017 naar een slotactiviteit toegewerkt. Via deze actie kan gecommuniceerd worden over de woonwagencultuur en kan het brede publiek gesensibiliseerd worden om begrip te hebben voor de specifieke situatie waarin woonwagenbewoners leven. 
  • Mensen van de Weg vzw neemt op 24 juni 2017 voor de vierde keer deel aan het diversiteitsfeest ‘Feest in ’t park’ in Brugge en toont daar de cultuur en leefwereld van de Voyageurs. 
  • Aansluitend op het naaiatelier van Ietstof komt er in 2018 in samenwerking met de stad Antwerpen en het Minderhedenforum een publieksmoment, waarbij de naaiprestaties, de cultuur en het erfgoed van de deelnemende Romgezinnen getoond worden. 
 ;