Acties rond de overdracht van de woonwagencultuur

Jonge woonwagenbewoners zijn zich niet altijd bewust van de tradities, gewoontes en gebruiken die specifiek zijn voor de woonwagencultuur en die hun dagelijkse leven en handelen nog steeds beïnvloeden. De oudere generaties gaan daarom de uitdaging aan om hun cultuur in leven te houden door ze over te dragen aan de volgende generaties. Om tegemoet te komen aan de grote nood om de rijke immateriële en materiële erfgoedrelicten op een creatieve en duurzame wijze vast te leggen, te valoriseren en door te geven aan de toekomstige generaties, werden al heel wat acties ondernomen. 
 
2017 
Sinds januari is er een naaiatelier van Ietstof gestart (in samenwerking met stad Antwerpen, dienst vrije tijd en Minderhedenforum) op het woonwagenterrein van Wilrijk, waar Rom gezinnen wonen. Hieraan nemen voornamelijk jonge meisjes aan deel (een tiental met de leeftijd van 8 tot 13 jaar). Ze leren hun eigen kledij te ontwerpen. Dit atelier is nieuw voor deze doelgroep, aangezien ze vaak verplicht zijn om huishoudelijke taken op te nemen. Maar de ouders geven hen de vrijheid om hieraan deel te nemen omdat ze er het nut van inzien. De meisjes werken aan een gezamenlijk trouwkleed dat in mei getoond wordt aan het grote publiek tijdens een modeshow. In een latere fase worden moeders ook betrokken om meer te focussen op eigen traditionele kledijstijl of decoratie voor de woonwagen. 
 
2016 
Om de woonwagencultuur voor de toekomst te vrijwaren wordt een werkgroep opgericht. Deze werkgroep bestaat uit het Minderhedenforum, Pivokio en sleutelfiguren van de verschillende woonwagengemeenschappen en wordt begeleid door LECA. Het doel ervan is om via participatief exploratief onderzoek geleidelijk aan werk te maken van erfgoedzorg. De eerste bijeenkomst heeft plaats op 16 februari 2016. Tijdens deze bijeenkomst worden de belangrijkste aandachtspunten bepaald en het verdere traject uitgestippeld. 
 
2015 
  • Op 12 oktober 2015 werd in het Red Star Line Museum in Antwerpen een uitwisseling georganiseerd tussen woonwagenbewoners en de erfgoedsector, om na te gaan waar eventueel een concreet initiatief of project mogelijk is. 
  • Op 12 oktober 2015 werd aansluitend op de sessie met de erfgoedsector ook een uitwisseling met de Nederlandse Reizigers georganiseerd. In Nederland is de woonwagencultuur sinds 2014 erkend als immaterieel cultureel erfgoed. Tijdens deze bijeenkomst deelden de Nederlandse Reizigers hun ervaringen. Op dat ogenblik beslissen de aanwezigen om ook te starten met het traject om hun cultuur in Vlaanderen erkend te krijgen.  
  • Er wordt een Facebookcampagne gestart om het draagvlak voor het traject te versterken. Mensen kunnen hun steun betuigen door foto’s te posten met hun duim omhoog voor het behoud van de woonwagencultuur.  
  • Er wordt een klankbordgroep opgericht, met daarin vertegenwoordigers van het Minderhedenforum, LECA, KADOC KuLeuven, FARO en tapis plein. Deze groep staat in voor inhoudelijke ondersteuning van en advies over het ruimere erfgoedzorgtraject. De klankbordgroep beslist in 2015 een subsidieaanvraag voor een ontwikkelingsgericht erfgoedproject van 3 jaar in te dienen. Zij bereiden samen de aanvraag voor. 
 
2014 
Sinds 2014 houdt een woonwagenbewoner de Facebookpagina ‘WoonwagenvoyageursBelgië’ bij. Op deze pagina worden oude foto’s verzameld van woonwagenbewoners en hun families uit België en Nederland. Soms wordt daarbij gebruik gemaakt van categorieën beroep, familie, streek… Bezoekers van de pagina kunnen namen en meer informatie geven bij de foto’s. Op een informele manier wordt op deze manier binnen de eigen gemeenschap erfgoedmateriaal verzameld en gedeeld. 
 
2012-2013 
In november 2012 en in januari 2013 werden er door het Minderhedenforum groepsbezoeken met woonwagenbewoners georganiseerd aan de Kazerne Dossin in Mechelen. Door de confrontatie met deze lieu de mémoire stonden de woonwagenbewoners stil bij een gitzwarte periode uit hun geschiedenis. Via verslagen in De Trekhaak werden de ervaringen tijdens deze bezoeken ook breed gedeeld met andere woonwagenbewoners.  
 
2012 
De educatieve dienst van Kazerne Dossin stelt met medewerking van het Minderhedenforum en enkele woonwagenbewoners het educatief pakket ‘Me Sem Rom. Beeldvorming over Roma en Sinti’ op. Dit lessenpakket ontrafelt de perceptie van Roma en Sinti in de Europese cultuur en probeert zo het misprijzen, de discriminatie en de vervolgingen waar zij al eeuwen onder lijden te verklaren. Tegelijkertijd ontdekken de leerlingen een meer genuanceerd beeld van een zeer diverse minderheid. Dit pakket dient voor leerlingen van de laatste graad van het secundair onderwijs.  
 
2011 
Sinds 2011 bestaat er een gesloten Facebookgroep ‘Woonwagenbewoners en Roma’, in beheer van Kim Janssens van het Minderhedenforum. In deze groep worden berichten gepost die woonwagenbewoners aanbelangen. Vaak gaan de berichten ook over cultuur, erfgoed en leefwereld van de woonwagenbewoners.   
 
2010 
De brochure 'Wonen op wielen. Woonwagenterreinen aanleggen en beheren, een handleiding’ krijgt een up-date. Dit gebeurt in samenwerking met het Minderhedenforum, in opdracht van het Agentschap voor Binnenlands Bestuur. 
 
2007 tot 2009 
Het Minderhedenforum organiseerde workshops mediatraining voor woonwagenbewoners van Ons Leven vzw. Tijdens deze workshops leert een tiental woonwagenbewoners hun boodschap (over hun cultuur, leefwereld en problematieken) beter te formuleren voor de pers en voor het brede publiek. De focus lag voornamelijk op een juiste en positieve beeldvorming over hun gemeenschap. Er werd ook correctie informatie doorgegeven over de geschiedenis en de huidige situatie van woonwagenbewoners (cijfers over het aantal woonwagenbewoners, het tekort aan standplaatsen e.d.). Na deze workshops hadden de woonwagenbewoners meer zelfzekerheid om het publiek te woord te staan.  
 
2001 
Het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap brengt de informatiebrochure ‘Wonen op wielen. De nood aan woonwagenterreinen in Vlaanderen’ uit. Deze brochure bevat achtergrondinfo over de woonwagenbewoners in Vlaanderen, regels bij het aanleggen woonwagenterreinen en richtlijnen in verband met de inrichting. 
 
2000 
Het Vlaams Centrum Woonwagenwerk ontwikkelt lesmateriaal voor het lager onderwijs. De titel van deze bundel is ‘Zigeuners en Voyageurs. 
 
1997 
Het Vlaams Centrum Woonwagenwerk brengt het boek ‘Tussen school en wagen. Onderwijs aan Voyageurs, Manoesjen en Roms’ uit, dat informatie geeft over de cultuur, taal, opvoeding… van woonwagenbewoners. De publicatie bundelt daarnaast ook ervaringen, tips en stof tot nadenken en kan gebruikt worden door alle leerkrachten lager onderwijs. 
 
Toekomstplannen 
  • Omdat het wonen in een woonwagen een gemeenschappelijk kenmerk is, wordt vanaf oktober 2017 een uitwisselingstraject tussen woonwagenbewoners en foorreizigers opgezet. Binnen dit traject zal o.m. gefocust worden op het tekort aan standplaatsen voor woonwagens, andere overeenkomsten tussen de kermis- en de woonwagencultuur en ervaringen op het vlak van erfgoedzorg.   
  • Tegen het voorjaar van 2018 wordt een interne brochure over de geschiedenis van de Manoesjen in Vlaanderen opgesteld. Aanleiding hiervoor is het gesprek met professor Alain Reyniers. Door een soort informatiebrochure te maken voor de eigen gemeenschap met meer gegevens en verhalen over hun aanwezigheid in Vlaanderen sinds de 15de eeuw, krijgen  toekomstige generaties meer inzicht in hun erfgoed en weten ze vanwaar ze komen. De brochure wordt opgemaakt samen met de gemeenschap en zal daardoor ook discussies losweken over de toekomst van deze groep.
;