Communicatie- en sensibiliseringsacties rond dierenwelzijn tijdens Hondenzwemming Sint-Baafs-Vijve

Voor de vrijwilligers van de Hondenzwemming is dierenwelzijn een belangrijk focuspunt. Sinds de opstart van het erkenningstraject Immaterieel Cultureel Erfgoed zelfs één van de belangrijkste aandachtspunten. De Sint-Bavovrienden zijn zich zeer goed bewust van de veranderende tijdsgeest en het grote belang dat mensen vandaag hechten aan dierenwelzijn. Ook tijdens een evenement als de Hondenzwemming moet hier veel aandacht voor zijn, vinden de Sint-Bavovrienden. Het bestuur neemt daarom gerichte acties om het evenement altijd maar diervriendelijker te maken. De belangrijkste stap hierbij was de aanvraag van de Sint-Bavovrienden zelf aan dierenrechtenorganisatie GAIA om de Hondenzwemming in 2015 door te lichten. Dat was ongezien in de geschiedenis van de dierenrechtenorganisatie. De Hondenzwemming speelde daar een bijzondere voortrekkersrol als erfgoedorganisatie. Op basis van die doorlichting werden flink wat zaken aangepast voor een nog diervriendelijker evenement. Die aanpassingen bleken ook noodzakelijk om de Hondenzwemming de 21ste eeuw binnen te loodsen en om het evenement organisatorisch te verbeteren.
 
Omdat alle acties hieronder een logisch vervolg van elkaar zijn en de ene actie uit de andere voortvloeit, staan ze hier uitzonderlijk chronologisch gerangschikt.
 
2015
Al van in het begin van het erkenningstraject Immaterieel Cultureel Erfgoed was dierenwelzijn een focuspunt voor het bestuur van de Hondenzwemming. Iets waar het bestuur ook sterk wilde op inzetten bij de erkenningsaanvraag. Daarom vroeg het bestuur zélf aan dierenrechtenorganisatie GAIA om in 2015 het evenement te bezoeken en door te lichten. Dit zowel in functie van de wedstrijden als in functie van de randgebeurtenissen. Het was de allereerste keer dat GAIA zelf proactief uitgenodigd werd door een erfgoedorganisatie en ze waren hierdoor aangenaam verrast. De Hondenzwemming toonde zich hier dus een echte voortrekker en bleek zo tegelijk een duidelijke voorbeeldrol te spelen.
 
Tijdens de Hondenzwemming in 2015 stuurde GAIA een uitgebreid team om de nodige onderzoeken te verrichten. Dit leidde tot een uitgebreid verslag, met enkele aandachtspunten ter verbetering, maar finaal wel met een positieve conclusie. Het verslag van GAIA (2015) vind je hier (pdf). De Sint-Bavovrienden willen hierover volledig transparant zijn. Het bestuur pakte bijna alle voorgestelde verbeteringen aan tegen de Hondenzwemming van 2016.
 
2016
Ook in 2016 zette de organisatie van de Hondenzwemming sterk in op dierenwelzijn. De belangrijkste wijzigingen kwamen er op basis van de opmerkingen die GAIA in 2015 gaf tijdens hun door de Sint-Bavovrienden gevraagde doorlichting.
 
De belangrijkste aanpassingen rond verbetering dierenwelzijn waren:
  • Het aanstellen van een dierenarts (wettelijk verplicht) en een hondengedragstherapeut om de wedstrijden te superviseren. Hun bevoegdheid staat ook in het vernieuwde wedstrijdreglement waarin dierenwelzijn ook een prominente plek kreeg. Het wedstrijdreglement vind je hier (pdf). De meest recente versie staat ook steeds op de website van de Hondenzwemming. De dierenarts en de hondengedragstherapeut nemen de definitieve beslissingen in de wedstrijdzone.
  • Een vernieuwd wedstrijdreglement, dat ook gemakkelijk op de website van de Hondenzwemming terug te vinden is. Daarin werden heel wat door GAIA voorgestelde punten opgenomen: o.a. verplichting vaccinaties, verduidelijken ‘geldprijzen’, mogelijkheid tot diskwalificatie van deelnemers bij dieronvriendelijk gedrag, enz.
  • Een herstructurering van de wedstrijdzone zodat de loop- en zwemwedstrijden veiliger en rustiger kunnen verlopen voor de honden. Dit gebeurde door het plaatsen van extra hekken, toegangscontrole met polsbandjes voor wie in de wedstrijdzone wil (max. twee begeleiders per deelnemende hond), interventieplaatsen voor dierenarts en hondengedragstherapeut, enz.
 
Dierenrechtenorganisatie GAIA bracht in 2016 een onaangekondigd bezoek om de Hondenzwemming opnieuw door te lichten en te kijken of de gemaakte beloftes werden nagekomen. Dit leidde opnieuw tot een positief rapport. Het verslag van GAIA (2016) vind je ook hier (pdf). Opnieuw wil het bestuur volledig transparant zijn.
 
2017
Op basis van het tweede (onaangekondigde) bezoek van GAIA en het daaropvolgende verslag (zie verslag GAIA 2016) paste het bestuur van de Hondenzwemming ook in 2017 nog enkele zaken aan.
 
De belangrijkste aanpassingen rond het verbeteren van dierenwelzijn waren:
  • Een nog strenger wedstrijdreglement (o.a. inzake vaccinaties, verplicht extra leibanden meebrengen, verplichting grote groepen te splitsen, enz.) om het dierenwelzijn nog meer te verbeteren.
  • Een verregaandere herstructurering van de wedstrijdzone naar aanleiding van de vernieuwing van de dorpskern in Sint-Baafs-Vijve. De wedstrijdzone werd zo beter afgebakend, groter (mét o.a. ruime wachtweide voor de honden vooraleer ze de overtocht maken) én beter afgeschermd van het grote publiek.
  • Betere instructies aan de duikers vooraf zodat ze de wedstrijdzone beter in de gaten kunnen houden.
 
Werd niet aangepast:
  • Het afschaffen van de overzet per boot door de boottrekkers. Net zoals de indeling per categorie via de originele maatstaven is de overzet door de boottrekkers een wezenlijk onderdeel van de gebruiken van de Hondenzwemming. Het is zelfs inherent verbonden aan de ontstaansgeschiedenis waarbij de honden per boot mee naar de overkant gingen met hun baasjes, boeren die op hun land gingen werken. De honden keerden vaak terug door naar het hof terug te zwemmen. Werd wel aangepast: de boottrekkers nemen minder honden in één keer mee zodat de overtocht rustiger kan verlopen.
 
De Sint-Bavovrienden hebben er de laatste jaren alles aan gedaan om het evenement nog diervriendelijker te maken en dierenwelzijn nog hoger in het vaandel te dragen. In overleg met het bestuurslid-dierenarts en omwille van de blijvende laagdrempeligheid kon er toch niet aan alle eisen van GAIA voldaan worden. De eisen van GAIA zijn vaak terecht, maar soms ook net dat tikkeltje te verregaand voor het bestuur (o.a. doorgedreven medische controles vooraf). Toch heeft het bestuur steeds geprobeerd om zoveel mogelijk aanpassingen te doen, zoals in 2016 en 2017 gebeurde, zodat het evenement écht hoog kan scoren op het vlak van dierenwelzijn. Ook naar  de toekomst toe is er blijvende aandacht voor dierenwelzijn.
 
Op vrijdag 27 oktober 2017 ondertekende het volledige bestuur van vzw Sint-Bavovrienden, de organisatie achter de Hondenzwemming in Sint-Baafs-Vijve, ook een intentieverklaring waarbij ze benadrukken steeds het dierenwelzijn te zullen nastreven en te blijven investeren in een nog diervriendelijker evenement. Die belangrijke intentieverklaring rond dierenwelzijn impliceert dat niet alleen de organisatie maar ook elk bestuurslid of elke medewerker diervriendelijkheid tijdens de Hondenzwemming hoog in het vaandel moet dragen. Je vindt deze hier (jpg).; (c) Bert De Smet, vzw Sint-Bavovrienden
Voorbeelden uit de praktijk
2015-2016: De verschillende bezoeken van GAIA verliepen steeds erg constructief en positief. De open blik van het bestuur maakte een constructief overleg mogelijk dat leidde tot een positief ‘rapport’ waarmee het bestuur verder aan de slag kon. De meeste opmerkingen (o.a. aanstellen dierenarts, veiligere wedstrijdzone, beter wedstrijdreglement) waren terecht en werden dan ook snel aangepakt. De samenwerking tussen de Sint-Bavovrienden en GAIA zorgde er zeker voor dat de Hondenzwemming op vlak van dierenwelzijn flinke stappen vooruit zette. Het bestuur is er bovendien erg trots op dat zij dé eerste erfgoedorganisatie was die GAIA zelf uitnodigde om voorafgaand aan een erkenningsaanvraag Immaterieel Cultureel Erfgoed een doorlichting uit te voeren.