Promotie- en sensibiliseringsacties cultuur rond het Belgisch Trekpaard

De Trekpaardenraad stelde eind 2016 een erfgoedzorgplan (zie bijlage (pdf)) op met zes prioriteiten. Dit erfgoedzorgplan werd tijdens een algemeen infomoment teruggekoppeld naar de brede erfgoedgemeenschap. Alle feedback en commentaar werden meegenomen in het verder traject. De communicatie- en sensibiliseringsacties die hieronder worden opgesomd, sluiten aan bij alle zes de prioriteiten. Deze borgingsmaatregelen zijn er op gericht om te informeren en sensibiliseren over de waarden van de trekpaardencultuur en om het respect voor deze cultuur te verzekeren.

WAT ER AL GEBEURT

Er zijn tal van communicatie- en sensibiliseringsacties te noteren, die zich richten op een breed publiek. Een overzicht van publieksgerichte evenementen in 2017, waarin het (immaterieel) erfgoed van Belgische trekpaarden een rol speelt, vindt u hier (xlsx). Hieronder worden de voornaamste soorten van promotie-en sensibiliseringsacties opgesomd.

1.        Prijskampen en keuringen
De Belgische trekpaardencultuur wordt vaak eenzijdig geassocieerd met de traditie van prijskampen en keuringen. Afgezien van het feit dat de cultuur veel ruimer is dan dergelijke manifestaties, zoals blijkt uit dit dossier, bekleden ze niettemin een centrale plaats in de omgang van fokkers met het trekpaard, in de publieke zichtbaarheid van het trekpaard en in de beeldvorming rond het trekpaard.
Van zodra stamboekwerkingen het licht zagen, organiseerden deze verenigingen keuringen. Het doel van een keuring is om de trekpaarden met de beste genen te selecteren. Bij een keuring keurt de jury een trekpaard goed of af op basis van de afstamming, het uiterlijk en het karakter van het paard. Enkel goedgekeurde hengsten mogen officiële dekdiensten verrichten en hebben veulens die in het stamboek kunnen worden ingeschreven. De KMBT organiseert jaarlijks de officiële centrale, bijgevoegde en bijzondere hengstenkeuringen op wisselende locaties.
Prijskampen komen voor vanaf de 19de eeuw en speelden toen een belangrijke rol in het overheidsbeleid om de Belgische veestapel naar een hoger niveau te tillen en tot uniforme rassen te komen. Op een prijskamp klasseren de juryleden de deelnemende paarden in dalende volgorde op basis van hun uiterlijk, lichaamsbouw en bewegingen. Hierdoor kan een fokker via vergelijking afmeten in welke mate zijn paarden aan het fokdoel en de rasstandaarden voldoen. Een prijskamp bepaalde ook voor geïnteresseerde kopers de kwaliteit van de dieren.
Het prijskampenseizoen in België gaat vandaag van start in september met de officiële provinciale prijskampen. Deze worden georganiseerd door de provinciale verenigingen onder de Vlaamse afdeling van het Belgisch stamboek (VFBT). Enkel paarden die voldoen aan de eisen (‘behoren tot de eerste categorie’), mogen deelnemen aan de officiële nationale prijskamp van het KMBT. Lokale overheden organiseren prijskampen vaak samen met jaarmarkten. De KMBT organiseert tegenwoordig de nationale prijskamp afwisselend tijdens de tweejaarlijkse landbouwbeurzen Agribex in Brussel (begin december) en Agriflanders (begin januari) in Gent.
Naast de officiële prijskampen en keuringen houden de regionale stamboeken en de lokale besturen zelf ook prijskampen. De regionale stamboeken, de VFBT en EWCTB, organiseren het Vlaams en het Waals kampioenschap. Het Vlaams kampioenschap valt al een aantal jaren samen met het traditionele oogstfeest de Pikkeling in Aalst. De meest bekende prijskampen georganiseerd door de lokale besturen en verenigingen zijn de prijskampen gehouden in Vilvoorde, Merchtem en op de Dag van het Brabants Trekpaard in Vollezele. Deze prijskampen en wedstrijden vallen vaak samen met de jaarmarkten. De provinciale prijskamp te Sint-Pieters-Leeuw, traditioneel beperkt tot Vlaams-Brabantse merries en hengsten, is sinds enkele jaren uitgebreid met een veulenwedstrijd van het trekpaard en sinds 2016 met een Europees veulenkampioenschap met deelnemende veulens uit België, Nederland, Frankrijk en Duitsland.
De prijskampen en keuringen zijn een traditie die meer dan een eeuw teruggaan. Deze gaan gepaard met praktijken en handelingen die verschillende generaties fokkers aan elkaar doorgeven. De trekpaarden moeten er op hun best uitzien als ze lopen. De voorbereiding en de verzorging die voorafgaat aan de keuring is dan ook traditie onder de fokkers. Een trekpaard verschijnt op een prijskamp in de juiste ‘keuringsconditie’. Het mag niet te mager of te dik staan, de hoeven moeten verzorgd zijn, sommige trekpaarden krijgen zelfs aangepaste voeding naar aanloop van een prijskamp … De toilettage vlak voordat het paard voor de jury komt is de eindfase van een lange voorbereiding. De fokker wast en borstelt het paard, zijn haren worden bijgeknipt en de manen en de staart worden ingevlochten met wol.
De nationale prijskamp is samen met de centrale hengstenkeuring het grootste en meest bezochte trekpaardenevent. Wel blijkt uit de SWOT-analyse en de discussies binnen de Trekpaardenraad dat de bezoekcijfers voor sommige keuringen en prijskampen sinds enkele decennia gevoelig teruglopen en voornamelijk de ‘incrowd’ van fokkers blijven aanspreken. De weinig transparante werking van de manifestaties en de beperkte voorkennis bij het brede publiek dragen hiertoe bij, evenals het feit dat ze niet steeds ingebed zijn in een breder geheel van recreatieve activiteiten. De Trekpaardenraad is zich dan ook bewust van de noodzaak om de aantrekkelijkheid van deze manifestaties bij trekpaardenliefhebbers te vergroten. Verschillende ideeën zijn geopperd, zoals het invoeren van behendigheidsproeven op keuringen, het instellen van peterschap voor jonge fokkers en het koppelen van het wedstrijdelement aan recreatieve activiteiten, zoals dat nu al gebeurt op bvb. Agricultura Bilzen te Alden-Biesen,  op de provinciale prijskamp Vlaams-Brabant te Sint-Pieters-Leeuw en op Royal Hippo Village te Hoeilaart, met de organisatie van het eerste Belgisch veulenkampioenschap van het Belgisch Trekpaard.
Niettemin blijven de fokkerij en de waardering van de kwaliteit van de fokproducten op prijskampen en keuringen zorgen voor een degelijke basis voor de export van het Belgisch trekpaard. Ook anno 2017 blijft het Belgisch trekpaard wereldwijd gegeerd en keren buitenlanders regelmatig terug naar de wieg de trekpaardenfokkerij. 

2.        Evenementen rond de cultuur rond het Belgisch Trekpaard
Enkele jaarlijks terugkerende evenementen brengen voor een breed publiek de talrijke praktijken van de Belgische trekpaardencultuur onder de aandacht, vaak door een gecombineerd aanbod van fokkerijgerelateerde, competitieve en recreatieve activiteiten. Op de Dag van het Brabants Trekpaard (Vollezele), een organisatie van het Comité Vollezele Leeft  en Toerisme Vlaams-Brabant, zijn er wedstrijden met Brabantse trekpaarden (hindernissenparcours, kegelparcours), prijskampen veulens en jaarlingen van Vlaams-Brabant, kinderanimatie met trekpaarden, showprogramma met trekpaarden door ‘De Winning’( boomslepen, paardentraktor,..), gratis bezoek aan het Museum van het Belgisch Trekpaard, ... Op de Dag van het trekpaard (Lummen), een organisatie van De Winning,  presenteren vakmensen nieuwe technieken en komen dierenliefhebbers via demonstraties en workshops in aanraking te komen met immateriële aspecten van de trekpaardencultuur (bereden trekpaard, eggen en ploegen met paarden, boomslepen met trekpaarden, hoefsmid, …). De vzw Vrienden van het Belgisch trekpaard organiseert ieder jaar de Alkense Oogstfeesten, waarbinnen ze de cultuur van het trekpaardenras promoten via Belgisch Kampioenschap boomslepen (organisatie PaardenKracht In Het BosLandschap, deelonderneming De Winning), Interprovinciaal kampioenschap Belgisch trekpaard,  trekwedstrijd Belgisch trekpaard, met extra proef voor aspiranten zodat iedereen de kans krijgt om op een leuke manier deel te nemen en bij te leren, kinderanimatie met trekpaarden, en een tentoonstelling antieke machines en gereedschappen.

3.        Evenementen waarin het Belgisch Trekpaard een rol speelt
De cultuur rond het Belgisch Trekpaard is levendig aanwezig op een waaier aan manifestaties. Zowel lokale overheden als trekpaardenverenigingen dragen bij aan de inzet van het trekpaard en de bijbehorende promotie van de trekpaardencultuur.
Het Belgisch Trekpaard wordt als trekkracht ingezet bij verscheidene processies en stoeten. In de jaren 1980 werden de meeste praalwagens voortgetrokken door tractoren. Maar begin van de jaren 1990 kwam daarin verandering. Onder invloed van verenigingen zoals Het Werkend Trekpaard, de Vereniging voor het bevorderen van het Belgisch Trekpaard (VBBT), Het Aangespannen Trekpaard, vzw Trekpaardenvereniging Den Brabander,  werden de tractoren vervangen door de trekpaarden. Deze liefhebbers participeren met hun paarden aan stoeten en processies zoals De Hanswijkprocessie Mechelen, de Sint-Genovevaprocessie Steenhuffel, Sint-Paulusprocessie Opwijk, Onze-Lieve-Vrouw ten traan processie Kalfort, Heilige Bloedprocessie Brugge, stoet in Lennik n.a.v. de verjaardag van het bronzen trekpaardenbeeld op de markt, stoet in Grimminge n.a.v. verjaardag van Orange I, Sint-Veroonsmars te Lembeek, Ros Beiaardstoet Dendermonde, de Kweikersparade te Tienen, enz.
Het Belgisch Trekpaard is ook een graag geziene gast op de vele jaarmarkten in Vlaanderen. Zo organiseert Sint-Pieters-Leeuw een trekpaardenwedstrijd op de jaarmarkten in de deelgemeenten Ruisbroek, Vlezenbeek en Leeuw-centrum. De Vlaams-Brabantse Kwekers participeren met hun leden en paarden aan activiteiten (trekwedstrijden en rondritten) met Brabantse trekpaarden op de jaarmarkten te Steenhuffel, Wemmel, Merchtem, Schepdaal, Dilbeek, Ternat en Lennik. In Vilvoorde en Leuven krijgen ze het gezelschap van vzw Trekpaardenvereniging Den Brabander. Ook bij oogstfeesten tekent het Belgisch trekpaard vaak present, zoals op de eerder vermelde Alkense Oogstfeesten en op de Pikkeling te Aalst, waar een prijskamp wordt gecombineerd met een smederij, waar tekst en uitleg gegeven wordt bij het beslaan van het Belgisch trekpaard, en met recreatieve activiteiten voor kinderen, zoals een vliegend tapijt en een rondrit op de paardenkoets. Op de oogstfeesten van Kortenbos-Massemen-Wetteren is er een paardenommgang en -zegening.
Garnaalvissers te paard is een kusttraditie die de lokale boeren oorspronkelijk uitvoerden als aanvulling op het inkomen. Vandaag is Oostduinkerke de enige kustplaats ter wereld waar de garnaalvisserij te paard nog bestaat. De Garnaalvisserij te paard werd in 2013 opgenomen in de Representatieve Lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO. Garnaalvissers zetten trekpaarden in om de grote netten in het ondiepe zeewater voort te trekken. Het paard stapt tot aan de borst door het water, parallel met de kust. Men gebruikt tegenwoordig een  trechtervormig net dat door twee zijdelingse planken wordt opengehouden. Een ketting sleept over het zand en veroorzaakt schokgolven waardoor de garnalen opspringen en in het net terechtkomen. Dit net (7 x 10 meter) vergt een enorme trekkracht die Brabantse trekpaarden kunnen ontwikkelen. De paardenvissers fokken de trekpaarden niet zelf en leiden ook geen veulens op. Ze gaan op zoek naar volwassen trekpaarden die reeds opgeleid zijn om te werken op land. De zeetraining doen de paardenvissers wel zelf.

4. Praktijken rond de multifunctionele inzetbaarheid van het Belgisch Trekpaard
In verschillende domeinen van de samenleving zijn er kansen om het Belgisch trekpaard actief in te zetten en deze gebruiksmogelijkheden bij een breed publiek te promoten. Het belang van deze hedendaagse relevantie van praktijken eigen aan de trekpaardencultuur wordt ook volmondig door de Trekpaardenraad erkend, zoals blijkt uit twee prioriteiten uit het erfgoedzorgplan. Onder de prioriteit ‘promoten van een multifunctioneel en breed inzetbaar trekpaard’ achtte de Trekpaardenraad het aangewezen om in de toekomst het competitieve element van wedstrijden met proeven in inzetbaarheid, africhting, … te stimuleren, het trekpaard als bio-trekkracht in zijn economische waarde te herstellen en het trekpaard meer in zetten voor therapeutische activiteiten in de welzijnssector. Onder de prioriteit ‘zichtbaarheid van het trekpaard verhogen’ ziet de Trekpaardenraad een noodzaak in het versterken van de inzetbaarheid en beleving van het trekpaard in recreatieve activiteiten gericht op families en kinderen, economische activiteiten zoals natuur- en landschapsbeheer, in toeristische en sportieve activiteiten. Hieronder geven we een overzicht van de huidige brede inzetbaarheid van het trekpaard in vele domeinen van de samenleving.
De Belgische trekpaardencultuur wordt gekenmerkt door een traditie van wedstrijden die de kracht en behendigheid van het paard en de mentechnieken onder de aandacht brengen. Zo organiseert vzw Landbouwdagen in juli 2017 Agricultura Bilzen te Alden-Biesen, een nationale trekwedstrijd voor zware trekpaarden, Power Horse Competition in en rond het Engels park (wedstrijd met trekpaarden die in span verschillende parcours moeten afleggen). Vzw Trekpaarden De Brabander integreert op haar happening op 09/07/2017 te Evergem een trek- en menwedstrijd. Op de Alkense Oogstfeesten van 2017 staat een Belgisch Kampioenschap boomslepen (organisatie PaardenKracht In Het BosLandschap, deelonderneming De Winning) en een trekwedstrijd op het programma, met extra proef voor aspiranten zodat iedereen de kans krijgt om op een leuke manier deel te nemen en bij te leren. Er bestaan ook jaarlijks terugkerende wedstrijden voor aangespannen en bereden Belgische trekpaarden, onder andere op de jaarmarkt te Vilvoorde, en dressuur- en menwedstrijden, voor de provincie Vlaams-Brabant georganiseerd door de Vlaams-Brabantse Kwekers en vzw Trekpaardenvereniging Den Brabander (in 2017 te Opwijk), voor de provincie West-Vlaanderen georganiseerd door de provinciale afdeling van de VFBT (in 2017 te Veurne).
De in 2017 opgerichte vzw De Voermannen Van Nu (Diepenbeek) heeft tot doel de paardensport in België te bevorderen en bij te dragen tot de culturele en sportieve opleiding en vorming van haar leden door o.a. de organisatie van recreatieve tochten en andere socio-culturele activiteiten die daarmee verband houden te realiseren, te ondersteunen en te coördineren en door opleidingen, wedstrijden en brevetteringen die verband houden met de paardensport te organiseren.
Verschillende actoren herstellen het trekpaard als bio-trekkracht in zijn economische waarde, waarbij ze het duurzaamheidsaspect van deze inzet hoog in het vaandel voeren. Op dit vlak zien we het trekpaard aangewend worden in voornamelijk groenbeheer, duurzame landbouw, afvalophaling, en bosbouw. Het inzetten van trekpaarden in de bosbouw is een ecologische, duurzame en publieksvriendelijke manier van bosbeheer. De trekpaarden zijn nuttig in moeilijk toegankelijke terreinen waar de bodem en opstanden gespaard moeten blijven. Door de grote wendbaarheid en de geringe bodemdruk blijft de bodem bij het boomslepen ongestoord en wordt bodemverdichting voorkomen. Trekpaarden zijn om analoge redenen ook nuttig om kwetsbare, natte en schrale graslanden te beheren, zodat de bodem niet tot op grote diepte verstoord wordt en er geen diepe sporen achtergelaten worden in kwetsbare biotopen. Daarnaast worden trekpaarden ook aangewend in stedelijk gebied en langs toeristische wandel- en fietspaden voor afvalophaling en opruiming van snoeiafval.
In het Vlaams-Brabantse provinciedomein te Huizingen is sinds kort een functionele trekpaardenwerking opgezet. In de domeinwerking worden de paarden waar mogelijk ingeschakeld. Zo hebben de paarden bvb. boomstammen gesleept bij het vrijmaken en aanleggen van het “bostheater”. Twee Brabantse trekpaarden zorgen meer voor het onderhoud van de weides en het ophalen van afval. Het leven rond deze paarden wordt toegankelijk gemaakt voor het publiek door tweewekelijkse activiteiten, met duiding over de achtergrond van het erfgoed van het trekpaard door een domeinwachter en een natuurgids. Volgende activiteiten vonden al plaats: bomen slepen, hooi afvoeren, bezoek van een hoefsmid, huifkartochten, vuilnis ophalen, slepen en bemesten van weiden.
Daarnaast zijn vooral volgende spelers actief: De Winning, actief in Limburg, een sociaal economie bedrijf met als doel het creëren van tewerkstellingsmogelijkheden voor kansengroepen door het uitvoeren van bos- en natuurbeheerwerken; en de vzw Paard en Bos, actief in het Brusselse Gewest, gericht op het bevorderen van het hedendaagse gebruik van het trekpaard in de stad en vooral in het Rood-Klooster. Ook Elders in Vlaanderen, zoals te Merelbeke door Kobe en zijn werkpaard, zijn er mensen actief in landbouw-, tuinbouw- en bosbouwwerkzaamheden met Belgische trekpaarden, hierbij oude technieken in de moderne wereld van vandaag in stand houdend.  Ook Natuurpunt heeft ervaring met het inzetten van trekpaarden, onder meer als grazers, om de natuur te beheren.
De Winning en Paard en Bos zijn ook actief op het vlak van hippotherapie. Het orthopedagogisch werken met het paard als partner helpt aan een  verbetering op fysiek, motorisch en psychisch vlak van de levenskwaliteit van (mentaal of fysiek gehandicapte) kinderen en volwassenen, en aan hun sociale inclusie. In het kader van de inzet van het trekpaard op het gebied van zorg en welzijn, is ook nog te vermelden dat vzw trekpaardenvereniging Den Brabander in 2017 rondritten organiseert, onder andere met ziekenzorg Nederokkerzeel en met woonzorgcentrum O.L.V. Lourdes Kortenberg.
De vzw Toerisme Vlaams Brabant heeft het Brabants (Belgisch) trekpaard erkend als icoon voor de toeristische regio Groene Gordel rond Brussel. Ze wil zich dan ook expliciet via allerlei acties inzetten op
- het promoten van een multifunctioneel en breed inzetbaar trekpaard (prioriteit 3)
- het verhogen van de zichtbaarheid van het trekpaard (prioriteit 4)
- het onder de aandacht brengen van het erfgoed van het trekpaard (prioriteit 6)
Dit vertaalt zich in allerlei promotiemiddelen, zoals een website en een brochure, voor een aanbod bestaande uit huifkartochten, koetsritten en menroutes (waaronder een equitrail rond Brussel).

5. Erfgoedparticipatie, -educatie en -sensibilisering
Toerisme Vlaams-Brabant betrokken bij de organisatie van de Dag van Belgisch Trekpaard (Vollezele), bij de upgrade van de aanwezigheid van het Belgisch trekpaard op de jaarmarkt van Leuven (shuttledienst met huifkar en hoefsmid ) en bij de oprichting, i.s.m. De Vlaams-Brabantse Kwekers, van een Open Stoeterijendag (eerste maal te Londerzeel op 11 juni 2017), waar het publiek kan kennismaken met het Belgisch Trekpaard tijdens een dag vol boeiende activiteiten: stalbezoek, rondleiding en informatie over fokken van veulens, initiatie in het keuringsklaar maken van een trekpaard, demonstratie mennen en dressuur, demonstratie hoefbeslag, deelname kinderen aan vliegend tapijt getrokken door een Brabants trekpaard, huifkartocht met trekpaarden, informatiefilm over de fokkerij van trekpaarden, deelname aan menparcours, aan wedstrijd touwtrekken tegen trekpaard, demonstratie hoefijzers maken in kolenvuur, bezoek aan oude werktuigen en stallen, … Toerisme Vlaams-Brabant ondersteunt en stimuleert ook via het subsidiereglement ‘publieksgerichte activiteiten Brabantse trekpaarden’ (in voege sinds 01/04/2017), promotie van de trekpaardencultuur via publieksactiviteiten.
Het Museum van het Belgisch Trekpaard (Vollezele) onderging in 2012 een totale restyling waardoor het museum boeiender werd voor een veel ruimer publiek. Nieuwe onderwerpen met panelen, touch screens en historisch filmmateriaal maken de bezoekers in vier talen wegwijs in de wereld van het trekpaard. Door een interactieve voorstelling wordt een bezoek ook interessant voor jongeren en scholen. Aansluitend op een bezoek kan men de nieuwe Brillantwandeling maken, afstand 3,5 km. Deze wandeling loopt langsheen locaties die nauw verbonden zijn met het lokale fokkerijverleden en tegelijk kan je mooie trekpaarden zien grazen in de weiden. Stoeterij Diepensteyn biedt paardenarrangementen aan, gaande van een rondleiding door de stallen en de collecties, over rijden van vaste hindernissen of door het water, tot een mendoop op een hindernissenparcours. In het kader van streektoerisme biedt De Winning huifkartochten met streekeigen picknick aan. Vzw Trekpaardenvereniging Den Brabander biedt man en paard voor huifkartochten in samenwerking met organisator Witloofmuseum Kampenhout, met bezoek aan witloofbedrijven of andere bezienswaardigheden in Kampenhout. Het Werkend Trekpaard uit Essen biedt huifkartochten in de Noorderkempen en ritjes met de paardentram in Antwerpen aan.
Er bestaan ook educatieve initiatieven rond het Belgisch trekpaard. Verschillende actoren zetten zich om jongeren en kinderen in contact te brengen met aspecten van de Belgische trekpaardencultuur. In het kader van de functionele trekpaardenwerking op het Vlaams-Brabantse provinciedomein te Huizingen, zijn er op woensdagen buiten het seizoen (van oktober tot en met maart) tweewekelijkse, educatieve activiteiten met de trekpaarden, zoals bijvoorbeeld het slepen van boomstammen en ritjes met de huifkar, met duiding over de achtergrond van het erfgoed van het trekpaard door een domeinwachter en een natuurgids. Op termijn wenst men het trekpaard meer in te zetten in de natuur- en milieu-educatiewerking. Momenteel werkt het Museum van het Brabants Trekpaard te Vollezele in samenwerking met Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei aan een educatieve rondleiding voor scholen. Het museum zal zijn educatieve werking promoten via de scholenwebsite Tripz die in de regio Pajottenland & Zennevallei wordt opgestart.
De Provincie Vlaams-Brabant voorziet in 2017 in een Babbelbox die op verschillende trekpaardenevenementen geplaatst wordt. Iedereen die dat wil, kan voor de camera komen vertellen over zijn/haar passie voor de cultuur rond het Belgisch trekpaard. Dit leverde aan de Trekpaardenraad input voor de omschrijving van de ‘socio-culturele betekenis van de trekpaardencultuur’ in het erkenningsdossier. De babbelbox is al gebruikt op de infomomenten te Leuven (11/02/2017) en te Huizingen (30/09/2017), tijdens Zomerland in ’t Grom (02/04/2017) en op de Dag van het Brabants trekpaard (15/10/2017).
 
6. Artistieke verbeelding van de Belgische trekpaardencultuur
Het brede publiek komt ook in aanraking met de betekenis van de Belgische trekpaardencultuur dankzij verschillende artistieke interventies in het openbaar domein. Het meest in het oog springende voorbeeld zijn de vele standbeelden.
- Prins, Trots van Brabant werd op 6 september 1992 op het Marktplein van Lennik geplaatst. Dit monumentale bronzen trekpaard, van de hand van Koenraad Tinel, dankt zijn naam aan de veulennaam van de stamvader van het Belgisch trekpaard Orange I (1863-1885). Prins bezegelt officieel de status van het Belgisch trekpaard als levend beschermd monument.
- Brillant in brons (Vollezele). Kunstenaar Ron Deblaere vereeuwigde het kampioenenpaard Brillant (1868-1893) in brons.
- Orange I te Grimminge stelt de stamvader van het Belgisch trekpaard voor. Het beeld werd vervaardigd door Ron Deblaere en op 28 september 2008 ingehuldigd. Het staat op het dorpsplein voor het voormalige gemeentehuis van Grimminge.
- Boerenpaard van Rik Poot werd gemaakt ter gelegenheid van 150 jaar Vilvoordse jaarmarkt en staat op het Heldenplein te Vilvoorde.
- Ode aan de Pjeirefretters te Vilvoorde is een beeld van een Belgisch trekpaard van de hand van Koen Van Daele dat werd gemaakt als symbool voor de Pjeirefrettersstad en is te vinden in de Franklin Rooseveltlaan.
- Vilvoordse Trots, op de Grote Markt te Vilvoorde. Een moderne, abstracte versie van het trekpaard, gemaakt door de Vilvoordenaar Bernard Jacobs.
- standbeeld aan de Spiegelstraat te Vilvoorde, een spiegelglanzend trekpaard dat ter ere van de Horse Parade in 2005 door de kunstacademie gezet is.
- De Brabander, ontworpen door Rik Poot ter ere van het logo van de brouwerij Palm waarin een Belgisch trekpaard is opgenomen. Het beeld is te vinden op de stoeterij Diepensteyn te Steenhuffel, deelgemeente van Londerzeel, en werd op 6 juni 1997 ingehuldigd door toenmalig Eerste Minister Jean-Luc Dehaene.
Het zilveren jubileum van Prins is in 2017 uitgebreid te Lennik gevierd met artistieke activiteiten, zoals een muzikaal eerbetoon door de wereldpremière van het “Prinslied” uitgevoerd harmonie Sint-Cecilia Sint-Martens, een voordracht over “Prins, Trots van Brabant” door Hans Van Lierde in samenwerking met de heemkundige Andreas Masiuskring en Davidsfonds, een expo en verkoop van houten Prins-paarden bewerkt door Lennikse kunstenaars, en ten slotte een feestelijke optocht van een stoet met trekpaarden op 10 september 2017.
De Belgische trekpaardencultuur kent een rijke traditie van beeldende creatie. Met de opkomst van de prijskampen vanaf ca. 1850 begon ook de intrede van het portretteren van kampioentrekpaarden. Eerst door kunstschilders die zich specialiseerden in dierenportretten en -taferelen, nadien door professionele fotografen, die in realistische en geposeerde weergaven de raskwaliteiten en -zuiverheid van de trekpaarden beklemtoonden. De traditie van het fotograferen van trekpaarden bestaat nog steeds. Trekpaardenliefhebbers en fotografen toeren langs verschillende wedstrijden, prijskampen en keuringen om deelnemende trekpaarden op foto vast te leggen of capteren het paard in het landschap, op een weide of een akker. Deze beelden delen ze via verschillende kanalen met het brede publiek, nl. sociale media, internet, nieuwsbrieven, ledenmagazines … Ook plastische kunstenaars blijven geïnspireerd door het vormenspel van het Belgisch trekpaard.

7. Mediakanalen
Online is er een aanbod aan informatie over activiteiten betreffende het erfgoed van de trekpaardencultuur op de websites van de KMBT, De Brabantse Kwekers, VVBT, Paardenpunt Vlaanderen en trekpaard.net. Het tijdschrift van de KMBT, het Trekpaardenmagazine van de VVBT en de paardenrubriek in het weekblad Landbouwleven bevatten aankondigingen van trekpaardenevenementen. De Oost-Vlaamse afdeling van de VFBT biedt op zijn website ook you-tube filmpjes aan betreffende activiteiten zoals keuringen, jaarmarkten, ploegdemonstraties, kampioenpaarden, ...
 
IN DE TOEKOMST

●       Oprichting facebookpagina
De Trekpaardenraad nam op 25/03/2017 de beslissing om binnen de uitwerking van draagvlakacties een facebookpagina op te richten en actief onderhouden met volgende inhoud: opgenomen getuigenissen van de babbelbox, aankondiging trekpaardactiviteiten, … Hiervoor zal afgestemd worden met de verantwoordelijke achter de website trekpaard.net.
●       Publieksbereik trekpaardenwerking Huizingen
In het kader van de functionele trekpaardenwerking op het Vlaams-Brabantse provinciedomein van Huizingen zal een veulen opgekweekt worden om te werken in het domein. De aanloop naar de geboorte van dit veulen zal te volgen zijn op sociale media. Eveneens zal een oude kar gerestaureerd worden in functie van gebruikname bij publieksaanbod en eigen werking in domeinbeheer.
●       Opmaak één centrale website
Prioriteit 2 van het erfgoedzorgplan omvat het stimuleren van export en economische nut. Om dit te bewerkstelligen, besliste de Trekpaardenraad op 25/03/2017 om de communicatie met potentiële kopers van Belgische trekpaarden te versterken door de opmaak van één centrale website met informatie over het aanbod, met vertalingen (van toeleidende gedeelten) in het Chinees, Japans en Russisch, gezien het belang van deze exportmarkten voor veulenvlees en trekpaarden geschikt voor trekwedstrijden.
●       Invoering van een facultatief gebruikslabel of bekwaamheidslabel bij keuringen
Prioriteit 3 van het erfgoedzorgplan omvat het promoten van een multifunctioneel en breed inzetbaar trekpaard. Om dit te bewerkstelligen, besliste de Trekpaardenraad op 25/03/2017 dat het aangewezen is om bij keuringen de inzetbaarheid van het paard meer in overweging te nemen. De KMBT engageert zich om bij keuringen proeven en de uitreiking van een facultatief gebruikslabel of bekwaamheidslabel in te voeren.
●       Dierenwelzijn
Prioriteit 4 van het erfgoedzorgplan omvat het verhogen van de zichtbaarheid van het trekpaard. Om dit te bewerkstelligen, besliste de Trekpaardenraad op 25/03/2017 om in het kader van dit aanvraagdossier een apart document op te stellen betreffende dierenwelzijn, met bijkomend aandacht voor huisvesting, voeding (en giftige plantensoorten), omheining, ontworming, … Dit kan de communicatie rond diervriendelijke behandeling bij opfok en gebruik van trekpaarden verbeteren ten aanzien van het brede publiek. Het document vindt u hier (pdf). Na de afwerking van het dossier nam de trekpaardenraad kennis van het ontwerp van decreet van de Vlaamse Regering op basis waarvan de deelname van geblokstaarte paarden aan een aantal manifestaties (keuringen, prijskampen, …) zou beperkt worden. De precieze draagwijdte van het ontwerp is vooralsnog onduidelijk en voorwerp van adviezen van de Strategische Adviesraad Landbouw en Visserij en de Raad van State. De Trekpaardenraad zal de evolutie van het reglementair kader opvolgen en desgevallend de impact ervan evalueren.
  • Centrum voor het Belgisch Trekpaard
Bovendien is de Trekpaardenraad unaniem overtuigd van de meerwaarde van een oprichting van een Centrum voor het Belgisch Trekpaard, met info over verleden en heden van de trekpaardencultuur en alle bijbehorende vormen van erfgoed, met een belevings- en vormingsaanbod. Omgevings- en infrastructuurwerken aan het Museum van het Belgisch Trekpaard te Vollezele in 2018 bieden mogelijk een opportuniteit om deze locatie, naast zijn functie als museum die in dit kader technologisch verder uitgebouwd kan worden, hiervoor aan te wenden, ook gelet op de bijzondere rol van Vollezele in de geschiedenis van het Belgisch Trekpaard. Daarnaast kunnen ook andere pistes onderzocht worden voor de uitbouw van een volwaardig Levend Centrum van het Belgisch Trekpaard.  ; Trekpaardenraad