Overdrachtacties cultuur rond het Belgisch Trekpaard

De Trekpaardenraad stelde eind 2016 een erfgoedzorgplan (zie bijlage (pdf)) op met zes prioriteiten. Dit erfgoedzorgplan werd tijdens een algemeen infomoment teruggekoppeld naar de brede erfgoedgemeenschap. Alle feedback en commentaar werden meegenomen in het verder traject.

De overdrachtsacties spitsen zich enerzijds toe op het doorgeven van gebruiken eigen aan het recreatief en economisch inzetten van trekpaarden en sluiten zo aan bij prioriteit 3 (promoten van een multifunctioneel en breed inzetbaar trekpaard). Anderzijds sluit het delen en doorgeven van kennis, technieken en vaardigheden aan bij prioriteit 2 (stimuleren van jonge fokkers) en prioriteit 6 (erfgoed van het trekpaard onder de aandacht brengen).
Binnen de erfgoedgemeenschap rond de trekpaardencultuur ontplooien verschillende actoren ofwel structureel ofwel projectmatig activiteiten die tot doel hebben gebruiken, technieken en kennis in het fokken van en werken met het Belgisch trekpaard over te dragen en te vertalen in nieuwe bestemmingen en functionaliteiten voor het paardenras.

WAT ER AL GEBEURT

1.    Ondersteuning fokkerij

De duurzaamheid van de overdracht van de cultuur rond het Belgisch trekpaard is gebaat bij een breed verspreide fokkerijsector die aantrekkelijk genoeg is om gezonde trekpaarden gedurende lange tijd in te zetten voor de voortplanting van het ras. Enkele overheden investeren in het (minstens) op peil houden van het trekpaardenbestand ten dienste van het stimuleren van bloedspreiding en het vermijden van inteelt.
  • De Provincie Vlaams-Brabant (Toerisme Vlaams-Brabant) kent een veulenpremie toe aan trekpaardenfokkers in Vlaams-Brabant van 200€ per geboren veulen. De premie heeft effect: het bestand aan trekpaarden blijft in Vlaams-Brabant status quo, elk jaar komen er nieuwe fokkers bij (zie overzicht (pdf)) en de fokkers fokken de hengstveulens meer en meer op.
  • De Vlaamse Overheid kent vanuit de begroting van het Departement Landbouw en Visserij 1) een veulenpremie toe aan trekpaardenfokkers in het Vlaams Gewest van 175€ per geboren veulen, indien correct geïdentificeerd, ingeschreven in hoofdstamboek VFBT en geëncodeerd in centrale databank 2) een instandhoudingspremie toe aan trekpaardenfokkers in het Vlaams Gewest die lid zijn van VFBT, van 100-140€ voor jaarlingen en jonge hengsten, indien ingeschreven in hoofdstamboek VFBT en enkel na deelname aan de officiële hengstenkeuring of provinciale prijskamp.
Vanuit haar doel jonge leden (tot 35 jaar) van de VFBT voor te bereiden op de fokkerij en het gebruik van trekpaarden paarden, organiseerde de VFBT-commissie Trekpaard Jeugd, i.s.m. officiële juryleden van VFBT, in 2017 twee infosessies (theorieavond en praktijkdag) over de rasstandaard (beoordeling exterieur en beweging trekpaarden). Online is er een aanbod aan informatie over opfok van trekpaarden op de websites van de KMBT, De Vlaams-Brabantse Kwekers, Paardenpunt Vlaanderen en trekpaard.net.
 
2.    Vormingsactiviteiten
Verschillende actoren zetten in op het actief doorgeven van gebruiken, technieken en kennis eigen aan de trekpaardencultuur door het opzetten van ‘lerende’ activiteiten, zoals vormingen, demonstraties, workshops, …
  • Vanuit haar doel om de specifieke voermantechnieken, de specifieke taaluitdrukkingen en aanspanningswijzen te behouden, zet de Trekpaardenvereniging Den Brabander vzw volgende activiteiten op: speciale trainingen op voor menner en paard, in functie van deelname aan stoeten, vorming van nieuwe leden en paarden in het ploegen en andere werkzaamheden op het veld (bv. in 2017 demonstraties witloof uitrijden), cursussen toiletteren en demonstratie warmbeslag (in 2017 tijdens de jaarmarkt van Leuven).
  • Vanuit haar doel om het rijden met het trekpaard, zowel ingespannen als onder het rijzadel, te promoten, organiseert de vereniging Aangespannen trekpaard in 2017 volgende activiteiten gepland: ploegsessie (alleen met enkelspan, enkel met staartploeg of kleine wentelploeg) en ploegdemonstratie met verschillende ploegen en aanspanningen.
  • De vzw Vrienden van het Belgisch trekpaard integreert binnen de jaarlijkse Alkense Oogstfeesten steeds educatieve en bemiddelende activiteiten betreffende het werkende aangespannen trekpaard, zoals de demonstraties dorsen, pikbinden, ploegen en aardappelen rooien in 2017.
  • Ook op de jaarlijks terugkerende Dag van het Brabants Trekpaard van het Comité Vollezele Leeft  en Toerisme Vlaams-Brabant en op de Dag van het trekpaard, een organisatie van De Winning, komen leken en kenners in aanraking met immateriële aspecten van de trekpaardencultuur. Demonstraties (warm hoefbeslag, invlechten van manen en staart, …) en workshops (bereden trekpaard, eggen en ploegen met paarden, boomslepen met trekpaarden, hoefsmid, …) geven inzicht in het verleden van oude technieken als in hun vernieuwende toepassingen.
  • De Vereniging d'Oostduinkerkse paardenvissers zorgt voor de nodige actieve ondersteuning met raad en daad van toekomstige paardenvissers in het uitvoeren van het ambacht, alsook voor het organiseren van demonstratieritten door de garnaalvissers te paard met toelichting over opleiding, verzorging en aansturing van het paard. De vzw Toerisme Vlaams-Brabant ondersteunt en stimuleert deze dynamiek via het subsidiereglement ‘publieksgerichte activiteiten Brabantse trekpaarden’ (in voege sinds 01/04/2017), gericht op zowel kennisoverdracht betreffende gebruiken, technieken of vaardigheden via vormingsactiviteiten als op promotie via publieksactiviteiten.
  • Inverde, forum voor groenexpertise, neemt in zijn aanbod over bos-, groen- en natuurbeheer regelmatig vormingen op rond het inzetten van trekpaarden in de bosbouw, als efficiënte en publieksvriendelijke manier van bosbeheer. 
  • De audiovisuele documentatie op het you-tubekanaal van Robert Piessens omvat ook filmpjes van demonstraties van technieken eigen aan de trekpaardencultuur.
IN DE TOEKOMST

●       Opvolging fokkerij

Een nieuwe Europese Fokkerijverordening 2016/1012 (inwerkingtreding vanaf 1/11/2018) zorgt binnenkort voor een nieuw kader voor de fokkerij. Momenteel geldt nog dat alleen de hengsten die door het stamboek zijn toegelaten tot de voortplanting, merries mogen dekken. Enkel voor deze hengsten worden dekcertificaten afgeleverd, wat een vereiste is alvorens veulens in te schrijven in de hoofdafdeling van het stamboek. De nieuwe voorschriften van de Europese verordening voorzien dat veulens die afstammen van ouders die ingeschreven zijn in de hoofdsectie van het stamboek ook moeten ingeschreven worden in die hoofdsectie, los van enige keuring. Zo verliest een keuring op geschiktheid voor dekdienst aan waarde, aangezien alle hengsten zullen mogen dekken en hun nakomelingen opgenomen zullen mogen worden in het stamboek.
Uit de bespreking in de Trekpaardenraad blijkt dat dit voor sommige leden een gevaar inhoudt met betrekking tot de rasstandaard en de controle op de genetische basis van het trekpaard, gezien de keuring op geschiktheid voor dekdienst aan waarde verliest. Anderen zien er dan weer een kans in om de stamboekwerking transparanter te maken in functie van kwaliteitsnormen die een diversificatie van de genetische basis ten goede komt.
Met deze uitdaging in het vooruitzicht, besliste de Trekpaardenraad (25/03/2017) om werk te maken van de uitbouw van een Europees stamboek voor koudbloedigen (in navolging van het Belgisch witblauw runderras) en een ontwerp van statuten voor een dergelijke stamboekwerking op te stellen. Ook de KMBT is zich ervan bewust dat de relatie tussen de stamboekvereniging die het stamboek van de oorsprong van het ras heeft opgesteld, en haar dochterstamboeken in binnen- en buitenland zal geherdefinieerd moeten worden.

Om de verjonging van de fokkerij te stimuleren heeft de Trekpaardenraad op 25/03/2017 onder prioriteit 2 van het erfgoedzorgplan (‘stimuleren van jonge fokkers’) volgende borgingsactie aangenomen. Gezien de positieve evaluatie van de werking van de Trekpaard Jeugd (ca. 60 leden, jonger dan 35 jaar), een commissie binnen de VFBT, met eigen werking en budget, vertegenwoordigd in de raad van bestuur zonder stemrecht (in Wallonië staat een dergelijke commissie in de steigers), zal gestreefd worden naar een betere vertegenwoordiging van jongeren in de geledingen van de KMBT.
Trekpaard Jeugd neemt in 2018 ook haar rol verder op om jonge leden van de VFBT voor te bereiden op de fokkerij en het gebruik van trekpaarden paarden, door de organisatie van een cursus over chronisch progressief lymfoedeem (CPL) in februari/maart. Aspecten die aan bod zullen komen: wat is CPL, oorzaak, invloed van voeding, behandelingen, preventie, ... Er zal getracht worden de theorie en praktijk te combineren op één dag.

●       Organisatie proeven ‘recreatief mennen van het trekpaard’
Om prioriteit 3 van het erfgoedzorgplan (promoten van een multifunctioneel en breed inzetbaar trekpaard) te ondersteunen, besliste de Trekpaardenraad om nog sterker de overdracht van kennis, technieken en vaardigheden eigen aan het mennen van trekpaarden te stimuleren. De Trekpaardenraad wil samen met leden uit de erfgoedgemeenschap meewerken aan een initiatief rond vernieuwende borgingsactiviteiten m.b.t. de behendigheid van voerder en paard bij menpraktijken met trekpaarden. Een prospectie van de organisatievormen, (logistieke) voorwaarden en partners, moet leiden tot de ontwikkeling van een catalogus-draaiboek dat kan voorgelegd worden aan organisatoren van publieksgerichte evenementen (bvb. jaarmarkten, oogstfeesten, vee- en paardenmarkten). De opmaak van een dergelijk document kan ook kaderen in de uitvoering van het PDPOIII-project ‘Brabants trekpaard, samen erfgoed een toekomst geven’.

●       PDPOIII-project ‘Brabants trekpaard, samen erfgoed een toekomst geven’ (2017-2019)
Deze samenwerking tussen de provincie Vlaams-Brabant i.s.m. Trekpaardenvereniging Den Brabander vzw, VZW Vlaams-Brabantse Kwekers en het Centrum voor Agrarische Geschiedenis (CAG) heeft tot doel relevante (landbouw)technieken uit het verleden, uitgevoerd door Brabantse trekpaarden, te vertalen in nieuwe bestemmingen en functionaliteiten voor dit paardenras. M.a.w. na het wegvallen van de landbouwfunctie van het trekpaard zoekt dit project mee naar nieuwe bestemmingen om dit erfgoed op lange termijn in stand te houden. Na onderzoek worden de weerhouden technieken via vorming en demonstraties levend gehouden en overgedragen aan nieuwe potentiële gebruikers. Klik hier (pdf) voor de projectaanvraag.; Trekpaardenraad