Het Ros Beiaard, de Gildereuzen en de Dendermondse ommegangen gedocumenteerd

A. De fysieke borging van het erfgoed: bewaring en onderhoud

Acties in 2017
Ook in 2017 kregen het Ros Beiaard en de Reuzen hun jaarlijkse nazicht en onderhoud. Er werd o.a. vastgesteld dat de 'stootbanden' aan de onderzijde van de rieten draagmanden van de drie historische gildereuzen aan vervanging toe waren. Na consultatie van de stadsconservator werd de vervanging van deze 'randen' uitgevoerd door mevrouw Lieve Lieckens, een profesionele mandenvlechtster die ook gespecialiseerd is in werken aan manden van reuzen. De uitvoering van deze werken werd gedocumenteerd door het Historisch Documentatiecentrum van de stad. Naast deze werken kreeg ook Reus Indiaan een 'facelift'. Afgebleekte plaatsen op het aangezicht werden opnieuw vakkundig geverfd en vernist en er werden nieuwe pauwenveren toegevoegd aan de pluimenhoed.

Net zoals in voorgaande jaren werden voor de Reuzenommegang ook weer enkele nieuwe praalwagens gerealiseerd, waaronder een nieuwe 'draak'. Dit is een oud ommegang-element (dat refereert aan de strijd met Sint-Joris en/of met Sint-Michiel) dat nieuw leven werd ingeblazen. Ook 't Schipke, een element dat al enkele eeuwen meegaat (cf. het huidige exemplaar dateert van 1930), kreeg de voorbije zomer een grondige opfrisbeurt. Het versleten onderstel werd voorzien van nieuwe 'golven' en de plankenvloer werd eveneens grondig verstevigd. Voor het overige werden de vorm en het uiterlijk van 't Schipke gerespecteerd.

Acties in 2016
Het onderhoudstraject dat in 2014/2015 is opgestart, werd verder opgevolgd.
  • In het voorjaar van 2016 werden het Ros Beiaard en de drie Gildereuzen elk voorzien van een ‘box’ in luchtdoorlatende textiel om de blootstelling aan het omgevingsstof te verminderen.
  • Het Ros Beiaard en de Reuzen kregen in het voorjaar eveneens een nazicht, met opkuis waar nodig.
  • Door de dienst Monumentenwacht Oost-Vlaanderen werd het vochtgehalte in de standplaats van het Ros en de Reuzen verder gemonitord. De ingrepen die in 2015 werden uitgevoerd, hebben geleid tot een lichte daling van het vochtgehalte in de ruimte en een betere luchtcirculatie. Een blijvende opvolging is echter noodzakelijk.
Daarnaast is er ook in 2016 werk gemaakt van de verdere uitbreiding van het ommegangpatrimonium met enkele nieuwe praalwagens. Er werd onder andere een nieuwe walviswagen gerealiseerd (een eeuwenoud element uit vroegere ommegangen dat echter door slijtage aan vervanging toe was).

Acties in 2015
Eind 2014 werd, naar aanleiding van een stof- en vochtproblematiek in de standplaats van het Ros Beiaard en de Gildereuzen, samen met de Depotconsulent en de dienst Monumentenwacht van de provincie Oost-Vlaanderen een onderhoudstraject uitgewerkt dat in 2015 in uitvoering werd gebracht.
 
Volgende ingrepen werden in het loop van het jaar uitgevoerd door medewerkers van de stad en het Ros Beiaardcomité:
  • De bekleding tegen de wanden van de ‘tube’ (die oorspronkelijk geplaatst was om stofhinder te beperken), bleek heel wat vocht vast te houden en eerste sporen van schimmels te bevatten. Deze doeken werden volledig verwijderd en de achterliggende muren werden volledig opgekuist.
  • De Reuzen werden op een lattenconstructie geplaatst en hun kledij werd aan de achterzijde open gelaten (dit om luchtcirculatie binnenin de reuzen mogelijk te maken). Voor het Ros Beiaard waren deze maatregelen reeds vroeger in voege.
  • Het Ros en de Reuzen kregen een gespecialiseerd en grondig onderhoud (stofzuigen van moeilijk bereikbare plaatsen aan de binnenzijde met een speciale museumstofzuiger, het afnemen en in detail nakijken en reinigen van het zadelkleed, de lederen riemen en de losse opsmuk van het Ros Beiaard, het uitkammen van de haren van de Reuzen en de manen en staart van het Ros, …).
  • Onder supervisie van de provinciale dienst Monumentenwacht volgen de stadsmedewerkers voortaan een afgesproken onderhoudsdraaiboek om nieuwe aantastingen ten gevolge van stof- of vochthinder te vermijden (de nodige materialen, o.a. een speciale stofzuiger, producten tegen schimmels en houtworm werden hiervoor aangekocht en de medewerkers zelf kregen de nodige technieken aangeleerd).
  • De dienst Monumentenwacht plaatste dataloggers in de ‘Ros Beiaardtube’ om permanent het vochtgehalte in de ruimte te kunnen monitoren.
  • Een gespecialiseerde firma (Anticimex) kreeg de opdracht toegewezen om een gasbehandeling uit te werken, om zo ook een dieptereiniging van het Ros Beiaard en de Gildereuzen te realiseren. Door deze gasbehandeling werden de laatste aanwezige houtaantastende insecten en kleermotten verwijderd. Omdat meteen de gehele tube behandeld werd, werden ook ’t Schipke en andere aanwezige elementen mee behandeld zodat kruisbesmetting voorkomen wordt.
  • Na de gasbehandeling werd werk gemaakt van een betere luchtcirculatie in de standplaats van het Ros Beiaard en de Reuzen (om de vochtigheidsgraad binnen de perken te houden).
Al deze ingrepen zorgden ervoor dat het Ros Beiaard en de Dendermondse Reuzen nu opnieuw in een optimale conditie verkeren.
 
Bijkomend is in 2015 werk gemaakt van de verdere uitbreiding van het ommegangpatrimonium met enkele nieuwe praalwagens. Er werd onder andere een nieuwe Hellewagen gerealiseerd (een eeuwenoud element uit vroegere ommegangen dat de voorbije decennia in de vergetelheid was geraakt) alsook een praalwagen met een uitbeelding van oude ambachten (een verwijzing naar de deelname van de ambachten in de middeleeuwse ommegangen).

Acties in 2014
Naar aanleding van een vochtproblematiek in de standplaats van het Ros Beiaard en de Gildereuzen is contact opgenomen met de depotconsulent en de dienst Monumentenwacht van de Provincie Oost-Vlaanderen om de standplaats aan een grondige inspectie te onderwerpen. Samen met beide diensten werd een traject uitgestippeld om de problematiek aan te pakken.

Voor de bouw van nieuwe decors en praalwagens heeft het Ros Beiaardcomité zijn intrek kunnen nemen in een nieuwe loods in het industrieterrein van Dendermonde. Ook een deel van de technische diensten van de stad vindt hier een nieuw onderkomen. Door deze centralisatie kan de samenwerking tussen het Ros Beiaardcomité en de technische diensten van de stad bij de voorbereidingen van een nieuwe ommegang nog vlotter verlopen.

Ook in 2014 zijn er weer enkele nieuwe praalwagens en decors voor de Reuzenommegang 'Katuit' aangemaakt. Zo was er o.a. een praalwagen in het teken van 50 jaar Honky Tonk Jazz Club die in samenwerking met deze gekende Dendermondse jazzclub werd gerealiseerd. Verder waren er nieuwe praalwagens rond de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Dendermonde (in een tafereel dat verwees naar de religieuze oorsprong van de ommegangen) en de beiaard van Dendermonde.
 
Acties in 2011-2012-2013
Er wordt niet enkel aandacht besteed aan de borging van de bestaande ommegangelementen. Naar aanleiding van elke Ros Beiaard- en Reuzenommegang worden er ook inspanningen geleverd om het patrimonium verder uit te breiden met waardevolle elementen: nieuwe praalwagens, decors en attributen. Zo zijn er sinds de laatste Ros Beiaardommegang een tiental nieuwe praalwagens en rollende decorstukken gerealiseerd voor de Reuzenommegangen van 2011-2012-2013. Sommige daarvan gaan maar één ommegang mee (bv. wagens die speciaal gebouwd worden ter gelegenheid van een bepaald herdenkingsjaar), andere kennen een langere geschiedenis (bv. de ‘kopvleeswagen’).

Soms wordt aan de realisatie van een nieuw element zelfs een gemeenschapsvormend project gekoppeld, zoals bij de aanmaak van de rollende structuur '150 Jaar Gevangenis Dendermonde' in 2013, die gerealiseerd werd in samenwerking met personeelsleden en gedetineerden van de Dendermondse gevangenis. Achteraf werd zelfs de maquette van de gevangenis aan hen geschonken.

In 2013 is ook werk gemaakt van een betere ventilatie van de standplaats van het Ros Beiaard en de Gildereuzen, door de plaatsing van luchtroosters in de poorten van de Kazerne.

Acties n.a.v. de Ros Beiaardommegang 2010
In de aanloop naar de recentste Ros Beiaardommegang kregen het Ros Beiaard en de Gildereuzen een grondig nazicht en een al even uitgebreide opsmuk. De draagstructuur van het Ros Beiaard werd gecontroleerd en hersteld waar nodig, de kledij van de Reuzen en het Ros Beiaard werd volledig vernieuwd, gebaseerd op de kleuren en de patronen van de oude kledij. De draagmanden van de Gildereuzen werden hersteld en het Ros Beiaard werd voorzien van een nieuwe pluim, een nieuw lint en een nieuwe strik. Ook andere ommegangelementen (bv. het Rad van Avontuur, het Schipke en de Walvis) kregen een grondig nazicht.
 
Acties vóór 2010
Van oudsher besteden de stad Dendermonde en het Ros Beiaardcomité zeer veel aandacht aan de fysieke borging van het Ros Beiaard en de drie Gildereuzen Indiaan, Mars en Goliath. Het Ros Beiaard en de Gildereuzen staan samen met andere traditionele elementen uit de ommegangen veilig gestald in een speciaal ingerichte en afgesloten ruimte in de voormalige Hollandse Kazerne in het stadscentrum van Dendermonde. Deze ruimte beschikt over een vrij stabiele temperatuur en vochtigheidsgraad, zodat de elementen in goede omstandigheden kunnen bewaard worden. Vroegere ommegangelementen (vóór WO II) die nu niet meer meegaan in de stoeten, worden bewaard en tentoongesteld in het Oudheidkundig Museum van de stad.
 
Geplande acties in 2018
Voortzetting van het huidige beleid, o.a. de reuzen Mars en Goliath zullen enkele kleine herstellingen ondergaan (cf. verstevigen van de schouders en armen en fixeren van loskomende verf op armen en aangezicht). Dit alles zal gebeuren in overleg met de stadsconservator.

B. De archivering van documenten i.v.m. de Dendermondse ommegangen
 
Acties in 2017
Het bestaande archief werd verder aangevuld met de stukken i.v.m. Katuit 2017.

Acties in de periode 2011-2016
Er werd veel aandacht besteed aan de volledige inventarisatie van alle stukken die betrekking hebben op de Ros Beiaardorganisatie 2010, alsook op de organisatie van de meest recente Reuzenommegangen. Resultaat is dat beide ommegangen nu volledig geïnventariseerd zijn (zowel op papier als digitaal). Het archief omtrent de ommegangen van het Ros Beiaard en de Gildereuzen werd ook kenbaar gemaakt aan Archiefbank Vlaanderen. Meer informatie over de archieven verbonden aan de ommegang is hier te vinden.
 
Acties n.a.v. de Ros Beiaardommegang 2010
Alle stukken die betrekking hebben op de organisatie van de Ros Beiaardommegang 2010 (briefwisseling, verslagen, financiële documenten, draaiboeken, ...) werden door het Ros Beiaardsecretariaat van bij de opstart van de organisatie in 2007-2008 bijgehouden en geklasseerd in een thematische mappenstructuur (zowel op papier als digitaal). Dit met het oog op een vlotte archivering na afloop van de Ros Beiaardorganisatie 2010. Ook persknipsels en publicaties van derden werden opgevolgd en bewaard.
 
Acties vóór 2010
Er bestaat in Dendermonde een traditie rond het borgen van archiefstukken betreffende het Ros Beiaard, de Gildereuzen en hun ommegangen. Grosso modo kan volgende onderverdeling gemaakt worden: documenten (oude archieven, brieven, verslagen, foto’s, tekeningen, persknipsels, etc.) die betrekking hebben op de ommegangen vóór 1967 worden bewaard door het stadsarchief; documenten vanaf 1967 worden ‘als levend archief’ (dat nog zeer vaak geconsulteerd wordt) bijgehouden en gearchiveerd door het Ros Beiaardcomité. Bij elke ommegang groeit dit archief nog verder aan. Daarnaast bezitten in Dendermonde honderden particulieren, verenigingen en instellingen stukken die verband houden met dit immaterieel erfgoed (oude foto’s, affiches, souvenirs, etc.), dit is als het ware een collectieve back-up van het Ros Beiaardarchief.
 
Geplande acties in 2018
Voortzetting van het huidige beleid.
 
C. De audio-visuele registratie van de Dendermondse ommegangen
 
Acties in 2017
Katuit 2017 werd opnieuw vastgelegd op film en op foto's en de persknipsels werden bijgehouden en geklasseerd. Op die wijze werd het uitgebreide beeldarchief van het Ros Beiaardcomité verder aangevuld.
 
Acties in de periode 2011-2016
Ook de voorbije jaren heeft het Ros Beiaardcomité geïnvesteerd in de aanmaak van professionele opnames van de Reuzenommegangen (zowel filmbeelden op DVD als honderden foto-opnames in hoge resolutie). Twee nieuw gecomponeerde muziekstukken voor de Reuzenommegang werden eveneens vastgelegd op audio. Verder werden ook de persartikels bijgehouden die betrekking hadden op ‘Katuit’. Er werd ook medewerking verleend aan de uitbouw en lancering van de beeldbank van de Erfgoedcel Land van Dendermonde (met o.a. duizenden beelden en artikels over de Dendermondse ommegangen).
 
Acties n.a.v. de Ros Beiaardommegang 2010
Ter gelegenheid van de voorbije Ros Beiaardommegang heeft het organiserende Ros Beiaardcomité een professionele DVD laten maken met niet alleen beelden van de ommegang zelf, maar ook van alle belangrijke aanloop- en nevenactiviteiten (de aanstelling van de Vier Heemskinderen, de start van de kaartenverkoop, de verschillende repetities, het voorprogramma, het afsluitende vuurwerk, de Ros Beiaardfuif, enz.). Ook in 2000 had het Ros Beiaardcomité al een dergelijk professioneel beeldverslag laten aanmaken (toen op VHS). Beide stukken zijn gegeerde items in Dendermonde. Daarnaast werden in opdracht van het comité honderden foto’s genomen van de ommegang en de nevenactiviteiten. Met de geaccrediteerde persfotografen waren er afspraken inzake het gedeeltelijk ter beschikking stellen van hun foto’s aan het comité. Dit alles resulteerde in een ongeziene groei van het audio-visuele materiaal over de Ros Beiaardommegang.
 
Acties vóór 2010
Zowel het Historisch Documentatiecentrum van Dendermonde als het Ros Beiaardcomité beschikken reeds vele jaren over een zeer uitgebreide collectie klank- en beeldopnames die betrekking hebben op de Dendermondse ommegangen en dit op verschillende dragers (digitale en analoge foto’s, muziekcassettes en cd’s met opnames van liedjes die gespeeld worden tijdens de ommegangen, videocassettes en dvd’s met bewegende beelden van de ommegangen, ...). Deze collectie heeft betrekking op de Ros Beiaardommegangen van het einde van de 19e eeuw tot nu.
 
Geplande acties in 2018
Voortzetting van het huidige beleid.
  ;