Immaterieel erfgoed en archiefwerking

Omschrijving
Waar raken immaterieel cultureel erfgoed (ICE) en archiefwerking elkaar? Archieven worden vaak omschreven als ‘het geheugen van de samenleving’. Immaterieel erfgoed is dan weer het belichaamde geheugen van mensen, groepen, verenigingen, erfgoedgemeenschappen… in die samenleving. Ontastbare kennis en kunde die van generatie op generatie wordt doorgegeven, vaak via orale overdracht en ‘learning by doing’, stelend met de ogen en via eindeloze herhaling. Slechts schaarse delen daarvan landen in materiële sporen, op papier en in objecten. Al bouwen die groepen en mensen –  zoals elke culturele uiting en vereniging – onderweg ook archief op, dat bestaat uit allerlei documenten en andere archiefstukken, geeft dat vaak slechts een heel partieel beeld van het immateriële erfgoed waar het hart van de techniek of traditie ligt.

Een archiefwerking opzetten rond immaterieel cultureel erfgoed brengt vandaag nog vele vragen met zich mee...:

Hoe kan ICE geïntegreerd worden in hedendaags document- en archiefbeheer? Kan een (culturele) archiefinstelling méér doen dan een immaterieel cultureel erfgoedgemeenschap stimuleren tot archiefzorg als één van de manieren om zijn erfgoedpraktijk te documenteren en van toekomst te verzekeren? Behoort een actieve archiefwerking rond levende tradities en technieken (ook) tot de opdracht van een archivaris? En in welke zin is dergelijke archiefwerking anders dan anders? 

  • Is een archief dat een ICE-gemeenschap ondersteunt bij het borgen van haar immaterieel erfgoed, per definitie een participatief archief?
  • Kan een archief ICE-gemeenschappen – die expert en eigenaar zijn van een traditie of techniek die zonder hen niet bestaat – ondersteunen bij de vraag wat te selecteren en bewaren in functie van het voortbestaan van de traditie?
  • Kan een archief ICE-gemeenschappen sensibiliseren tot archiefvorming en archiefzorg in functie van het voortbestaan van hun traditie of techniek?
  • Zou het (actief) detecteren van immaterieel erfgoedpraktijken uit de omgeving (denk aan stads- of gemeentearchieven), of uit het werkingsveld (denk aan thematische archieven) van archieven, en het (audiovisueel) documenteren ervan – samen met de betreffende ICE-gemeenschap – passen binnen de omschrijving van een archief dat inzet op het borgen van ICE?
  • Kan onderzoek doen naar ICE-praktijken die documentaire sporen (hebben) na(ge)laten in het archief – of die er linken mee hebben – een deel de werking van een archief uitmaken?
  • Of kunnen archieven traditiedragers in dialoog laten gaan met hun collecties en hen zo inspiratie bieden voor hedendaagse praktijken? 
  • Zijn er nog andere soorten archieven – van ‘broekzakarchieven’ tot ‘YouTube-archieven’ – die actief kunnen bijdragen aan het voortleven en verderzetten van tradities en technieken? En zijn dit dan archieven in de strikte zin van het woord?
  • En welke noden en drempels ondervindt een archiefinstelling die vandaag rond immaterieel cultureel erfgoed wil werken?
Op zoek naar antwoorden op deze en andere vragen, zet tapis plein vanaf 2017 in samenwerking met het ICE-trekkersnetwerk verschillende initiatieven op die erop gericht zijn om in overleg en samen met de Vlaamse archiefsector, verder noden en vragen in kaart te brengen, expertise te ontwikkelen en te delen, en medewerking te verlenen aan archieven die een werking rond immaterieel cultureel erfgoed ontwikkelen.
 
Zelf ideeën, voorstellen of feedback? Klik hier en breng ons op de hoogte!
 
Meer lezen?
  • Hier zetten we alvast een eerste overzicht van inspirerende praktijkvoorbeelden van archiefwerking rond ICE in de kijker en vind je info over (lopende) onderzoeksprojecten, bijdragen uit literatuur, presentaties en verslagen van studiedagen,… die dieper ingaan op diverse aspecten die een onderdeel kunnen zijn van archiefwerking rond ICE. Onder impuls van de trajecten die de komende maanden op poten zullen worden gezet, zal deze inspiratie- en leeslijst verder worden aangevuld. 
  • Het infozine rond ICE&archiefwerking kan je hier herlezen. 

Bestand
open bestand