Hanenzetten in Vlaanderen


Externe media

Bestanden
open bestand
open bestand

Gerelateerde personen/organisaties
A.Vi.Bo
Erfgoedcel Leie Schelde
Stadsbestuur Waregem
LECA
Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG)
Sportimonium

Gerelateerde borgingsacties (Hoe)
Oproep! Documenteren Hanenzetten, anno 2014
Hanenzetten: centraliseren archief
Hanenzetten: communicatie & sensibilisering

ICE categorieën
Ambachtelijke vaardigheden
Sociale gewoonten, rituelen en feestelijke gebeurtenissen
Kennis en praktijken over de natuur en het universum

Tags
dieren, cafésport, wintersport, hanen

Trefwoorden
ambachtelijk techniek, spel, vertoning

Externe links
http://www.bloggen.be/krieleniers/ , http://www.erfgoedbankleieschelde.be/search?query=hanenzetten&submit.x=45&submit.y=17&submit=Zoek&search=true&fulltext=1&form_build_id=form-cc5f67c400c21a44f942227c5d496957&form_id=heritage_search_block_form

De hanenzetting of hanenkraaiing is een volkssport die in Oost- en West-Vlaanderen en in Limburg nog wekelijks minstens op twee locaties beoefend wordt. In Nederland wordt deze sport eveneens nog beoefend en noemt men het hanenkraaiwedstrijd, in Limburg spreekt men van zangwedstrijden.
 
Historiek
 
Hanenzetten is een volkssport, die vroeger vrij intensief werd beoefend, maar waarvan het voortbestaan bedreigd is. Er zijn in Oost- en West-Vlaanderen nog enkele tientallen beoefenaars, in de streek van Ardooie, Koekelare en Gistel en in de omgeving van Kruishoutem , Zingem, Kanegem en  Waregem. Dit volksgebruik werd in beide Vlaanderens al beoefend tijdens het interbellum. In de jaren 1950 waren er alleen al voor Waregem een 6-tal krielhaantjesmaatschappijen en er waren ook hanenzettingen in Beveren-Leie, Desselgem en Sint-Eloois-Vijve. Legendarisch waren kampioenschappen op de Waregemse hippodroom, wanneer de rij kraaiende hanen zo lang was dat deze de volledige omloop dekte.
Momenteel gaan er nog wekelijks hanenzettingen door in het verbond van de Vlaamse Kraaihanenliefhebbers (Kruishoutem, Zingem, Kanegem) en het verbond van Ardooie (met ook Ichtegem, Kortemark, Moere-Gistel,..). Momenteel heeft Waregem met het duo Naessens-Vanhove de Belgische kampioen onder zijn inwoners. De kennis om een haan op te voeden en op de juiste manier te laten kraaien wordt van generatie op generatie doorgegeven. Het verbindt mensen en generaties rond een traditionele volkssport.

Verloop van een hanenzetting  

De Vlaamse liefhebbers komen meestal op zondagvoormiddag tijdens de winterperiode (september-maart) met hun hanenbak naar de zetting. De zetting wordt in openlucht georganiseerd. Alle hanenzetters nemen plaats naast elkaar in een rij en verhuizen hun hanen van de hanenzak naar de hanenbak. Het startschot wordt gegeven om 9u15. Vanaf dan zetten de liefhebbers bij iedere kraai van hun haan een streepje op een lat. De keurders doen de ronde om te zien of de hanen wel goed kraaien. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen drie- en vierledige hanen. De vierledige hanen kunnen 2000 kraaien per uur halen en de drieledige zelfs meer dan 3000 kraaien per uur. De hanen die teveel slechte kraaien produceren (6 op 30 bij de vierledige of 8 op 30 bij de drieledige) worden uitgesloten.
Om 10u15, na één uur, loopt de wedstrijd af met volgende mededeling: “Latten op de grond!”. Na de zetting worden de ringen van de hanen gecontroleerd. De nummers op de gesloten ringen moeten namelijk overeenkomen met de nummers op de inschrijvingsbriefjes. Als blijkt dat dit niet zo is, wordt de haan uitgesloten voor het regelmatigheidscriterium van het verbond en de maatschappij. De kraaien worden door de keurders op de inschrijvingsbriefjes vermeld om daarna gerangschikt te worden. Dan verhuizen de spelers naar het zettingslokaal waar de rangschikking bekend gemaakt wordt en de prijzen uitgereikt worden. De winnaar krijgt een kleine geldprijs en mogelijks ook een naturaprijs. Het is vooral een volkssport met kameraden onder elkaar. Bij dit groepsgebeuren hoort naast het samenzijn na de zetting ook nog een tombola met naturaprijzen en napraten bij een drankje en een versnapering.
Een paar keer per jaar wordt er ook in open bakken gespeeld. Hier gaat het dan om de pronostiek en het meest aantal kraaien. Deze manier van spelen is overgewaaid vanuit Limburg. In Limburg spreekt men van zanghaantjes in plaats van kraai- of krielhanen.

Organisatie van de hanenzetters in Vlaanderen

Er zijn momenteel twee verbonden in Vlaanderen waar hanenzettingen georganiseerd wordt waarbij de hoogstkraaiende haan wint. In Oost-Vlaanderen telt De.Vla.Kra (de Vlaamse Kraaihanenliefhebbers) 3 maatschappijen: Zingem (de Klubkraaiers), Kruishoutem (de Beekkraaiers) en Machelen (de Statiekraaiers). Hier wordt hoofdzakelijk met vierledige hanen gespeeld. Het verbond in West-Vlaanderen, de Ronde van Ardooie, telt momenteel 3 maatschappijen: Ardooie Groene Wandeling, Langemark en Gistel. Hier wordt hoofdzakelijk drieledig gespeeld.
In de Limburg zijn er nog een 40-tal hanenclubs. Daar wordt gespeeld met open bakken naast mekaar in zaal of tuin. Hier wint de liefhebber die het best het aantal kraaien kan voorspellen, die zijn haan zal kraaien tijdens de wedstrijd.  Opkomst van meer dan 100 hanen per keer op een hanenzetting zijn daar geen uitzondering. Het spelreglement verschilt af en toe per regio.

Immaterieel cultureel erfgoed
 
Sinds 2011 is het Hanenzetten erkend en op de Inventaris Immaterieel Erfgoed geplaatst. Initiatiefnemer hier was Platform Omgeving Leie Schelde, de koepelstructuur boven de latere Erfgoedcel Leie Schelde. In 2013 is er op het grondgebied van Erfgoedcel Leie Schelde echter geen erfgoedgemeenschap meer te vinden. De erfgoedcel is nu op zoek naar informatie over deze volkssport in andere regio’s en provincies.

Uit een eerste onderzoek blijkt dat het hanenzetten nog leeft buiten het grondgebied Leie Schelde. Zo wordt het hanenzetten nog wekelijks als winterse volkssport beoefend in de gemeenten Zingem, Kruishoutem, Kanegem en Lotenhulle (Meetjesland). In West-Vlaanderen is het ook nog niet verdwenen. Rond Waregem, Roeselare en Harelbeke, waar ook veel vinkeniers actief zijn, zag je vroeger vaak de overstap van het vinken- naar hanenzetten in de winter. In de provincies Antwerpen en Vlaams-Brabant is deze volkssport stilaan uitgestorven, ook al waren er vroeger heel wat actieve hanenmaatschappijen. In Limburg staat deze volkssport wel nog overeind, maar wordt het spel anders gespeeld, in open kooien en vaak met pronostiek. In Nederland wordt dit ook zo gespeeld.
 
Om het oude volksgebruik te promoten en nieuwe liefhebbers aan te trekken, worden regelmatig speciale zettingen georganiseerd op andere locaties. Dit jaar had een speciale zetting plaats op 20 mei n.a.v. de Canteclaerstoet in Deinze. Ook een zetting in Aalter op 24 augustus en op 14 oktober in Waregem moeten in dat opzicht worden gezien.  Voor volgend jaar zijn er plannen voor een zetting tijdens Erfgoeddag op 22 april 2018 in Deinze en met de wijkfeesten in september in Harelbeke.
 
Bronnen
 
www.bloggen.be/krieleniers   
 
tijdschrift De Kraaikrant, infoblad van De Vlaamse Kraaihanenliefhebbers De Vla Kra met hoofdredacteur Christian Dierick, Zaubeekstraat 202 te 9870 Zulte (tel. 09 256 04 66.
 
https://faro.be/blogs/gregory-vercauteren/hanenzetten-in-vlaanderen-hoeveel-haantjes-kraaien-er-nog-anno-2013
 ; Bernard Delange