Morsecode

Morsecode is een communicatiemiddel dat letters, leestekens en cijfers codeert om ze via een draad of draadloos, erg snel (zie filmpje) en vaak over lange afstand, uit te zenden en te ontvangen.

De code werd in 1835 uitgevonden en ontwikkeld door Samuel Morse met het doel deze te gebruiken voor de telegrafie (Grieks voor ‘ver schrijven’). Van bij het begin speelde morsecode een belangrijke rol in de samenleving: beursverrichtingen gebeurden plots veel sneller; mensen konden makkelijker met elkaar in contact blijven dankzij telegrammen; in noodsituaties kon de hulpverlening sneller op gang gebracht worden; het spoorverkeer rekende op morsecode om alles in goede banen te leiden; oorlogsvoering veranderde enorm met de komst van de morsecode; weersvoorspellingen werden accurater omdat er sneller kon gecommuniceerd worden en wetenschappelijk onderzoek op moeilijk bereikbare plaatsen werd mogelijk. Meer informatie hieromtrent is te vinden in de brochure 'Grenzeloos met punten en strepen'.

Morsecode werd en wordt nog steeds in meer landen gebruikt dan er gesproken talen zijn. Het is een universeel bruikbaar communicatiemiddel. Morsecode, en dan vooral de internationaal erkende Q-code, maakt het mogelijk om onafhankelijk van taal en onafhankelijk van schrifttekens met elkaar te communiceren. De Q-code werd vastgelegd door de ITU om veel voorkomende vragen en antwoorden op een snelle manier te kunnen doorseinen d.m.v. drie letters en al dan niet een vraagteken. “Ik woon in Gent” wordt dan bijvoorbeeld “QTH Gent”. De Q-code kan je vinden in bijlage.
Er bestaan ook enkele informele afkortingen, zoals CU, TNX en LOL, afkortingen die ook gebruikt worden in SMS-taal. Morsecode is dus evenzeer van belang bij de ontwikkeling van moderne communicatiemiddelen.
Wereldwijd gebruiken duizenden radioamateurs nog dagelijks de morsecode om met de rest van de wereld te communiceren. De passie voor de morsecode brengt een erg diverse groep van mensen dagelijks samen. De oudste bekende gebruiker is 102 jaar oud en woont in Frankrijk (zie filmpje). Het gaat hierbij dus om een combinatie van technische vaardigheden en taal.

Het gebruik van de morsecode vereist training en opleiding. Omdat morsecode nog maar in beperkte mate professioneel gebruikt wordt, worden deze opleidingen niet langer centraal georganiseerd. Daarom organiseren de verenigingen van radioamateurs wedstrijden, velddagen en opleidingen, zodat zij hun kennis en expertise kunnen doorgeven.

De morsecode wordt ook wel eens CW genoemd, naar de soort van zendmode gebruikt bij draadloze telegrafie (zie verder). Deze afkorting staat voor “Continuous Wave” vemits de zender wel of geen signaal zendt.

Morsecode gebruiken kan uiteraard niet zonder de nodige apparatuur, dit kunnen zenders zijn (vooral sinds de laatste 100jaren) maar ook telegrafen. Hierbij moeten we verwijzen naar één van de grootste collecties in de wereld, die in het bezit van onze landgenoot Fons Vanden Bergen, meer informatie vind je op www.telegraphy.eu


 ; Auteur: Koninklijke Unie van Belgische Zendamateurs vzw
Sociaal-culturele betekenis
De morsecode is opgebouwd uit een reeks punten en strepen. Punten worden ook “dit” genoemd en strepen “dah”. Een streep (dah) is driemaal zo lang als een punt (dit). De spaties binnen één letter zijn een dit lang. Tussen 2 letters is de spatie een dah en tussen 2 woorden 7 dits. De lengte van een punt (dit) is afhankelijk van de zendsnelheid. De snelheid van morsecode wordt uitgedrukt in woorden per minuut (wpm) en geeft aan hoe vaak het standaardwoord “PARIS” in één minuut gezonden kan worden. Het woord “PARIS” is  dus .--.  .-  .-.  ..  … of fonetisch uitgesproken als:  dit dah dah dit, dit dah, dit dah dit, dit dit, dit dit dit

Gedurende meer dan 170 jaar werd de morsecode gebruikt door diverse diensten, zoals:
  • Post- en telegraafkantoren (telegrammen)
  • Spoorwegen
  • Maritieme diensten
  • Het leger
  • Beurs- en bankwezen
  • Weerstations
  • Wetenschappelijk onderzoek op moeilijk bereikbare plaatsen (bvb. zuidpoolexpedities)
  • Radioamateurs
  • Recreatieve doeleinden bij  de jeugdverenigingen (scouts bvb.)
Morsecode werd in meer landen gebruikt dan er gesproken talen zijn. Het had het voordeel dat het universeel bruikbaar was. Met de komst van de satellietcommunicatie en de informatica kwam de morsecode snel in onbruik op het einde van de 20ste eeuw.  De ITU[1] schafte het gebruik van morse af voor de scheepvaart in 1999. Daardoor daalt het aantal mensen die deze code machtig zijn drastisch.

Op dit ogenblik zijn de radioamateurs de enigen die nog wereldwijd de telegrafie gebruiken en dus de morsecode in de praktijk gebruiken. Sommigen onder heb zijn daarin zo gebeten dat zij geen andere communicatiemodes gebruiken. Je vind deze mensen in alle landen en zijn van alle leeftijden. De passie voor de morsecode brengt deze erg diverse groep van mensen samen, en zorgt ervoor dat deze gemeenschappelijke taal blijft leven. Het maakt deel uit van de leefwereld van deze mensen. Sommigen zijn daar zelfs zo bedreven in dat ze een bericht vlugger kunnen seinen dan de tijd die nodig is om een SMS te sturen (zie filmpje). Een leuk weetje: als je een bericht ontvangt op je GSM is de kans groot dat je beltoon de morsecode voor SMS geeft ... 

[1] International Telecommunication Union (onderdeel van de UNO)