Sint-Evermarusfeest Rutten


Externe media


Bestand
open bestand

Gerelateerde persoon/organisatie
Sint-Evermaruscomité

Gerelateerde borgingsacties (Hoe)
Sint-Evermarusfeest: documentatie
Sint-Evermarusfeest: studies en publicaties
Sint-Evermarusfeest: communicatie & sensibilisering
Sint-Evermarusfeest: overdracht

ICE categorieën
Podiumkunsten of voorstellingen
Sociale gewoonten, rituelen en feestelijke gebeurtenissen

Tags
Martelarenspel, paarden

Trefwoorden
feest, muziek, vocaal, processie, religieus erfgoed, vertoning, viering

Externe link
http://www.evermarus.be

Sedert de ontdekking van zijn stoffelijke resten rond 968 en zijn daaropvolgende heiligverklaring, is Rutten in de ban van Sint-Evermarus.
Evermarus was een Friese pelgrim die tijdens zijn terugkeer van Compostella, rond 690, samen met zijn 7 gezellen door roofridder Hacco en zijn bende (de Haccouren) vermoord werd in de toenmalige bossen rond Rutten.
Jaarlijks op 1 mei wordt er de marteldood van de heilige Evermarus herdacht. 
De hoogtepunten van de herdenking zijn de pelgrim mis, de Sint-Evermarusprocessie en het martelarenspel. 
De pelgrim mis lokt bedevaarders en Sint-Evermarusvereerders uit de wijde omgeving, ook uit de omringende landen.
De Sint-Evermarusprocessie heeft een zeer specifieke opbouw. De eigenlijke processie wordt afgesloten met het Heilig Sacrament. Een historisch deel sluit daarbij aan. Dit wordt gevormd door het 'graf' en het beeld van Sint-Evermarus, de twee wildemannen, Evermarus en zijn zeven gezellen, de Engelbewaarders en de Haccouren te paard.
 
In het martelarenspel wordt de overval op en de moord van Evermarus en zijn gezellen door de inwoners van Rutten uitgebeeld in de weide waar de stoffelijke overschotten van de vermoorde pelgrims werden gevonden en waar een kapel werd gebouwd op het graf van Evermarus.
Na het martelarenspel is er een achtervolging te paard. Een van de pelgrims heeft weten te ontsnappen en wordt door roofridder Hacco en zijn trawanten achtervolgd. Tijdens het vaak bitsige stokkengevecht dat met de achtervolging gepaard gaat, vallen dikwijls rake klappen.
Deze achtervolging is weliswaar het minst historisch juiste gedeelte van het hele gebeuren maar het is wel het meest spectaculaire. Een avonturenfilm in het echt waar zowel volwassenen als kinderen van kunnen genieten.

Sinds 1924 tot op heden kende deze feestelijke verering nog nauwelijks wijzigingen. In dat jaar herschreef priester-dichter Cuppens het Evermarusgebeuren in Rutten. De basis van de verering bleef ongewijzigd. De teksten van het martelarenspel werden taalkundig aangepast en er werd een groep engelbewaarders toegevoegd.
Tot op de dag van vandaag worden dezelfde teksten en rituelen nog steeds gebruikt.
 
Specifieke vertolkers in deze verering zijn:
De Pelgrims: Evermarus en zijn zeven gezellen
Evermarus wordt vertolkt door de pelgrim met de meeste anciënniteit. De pelgrim met de minste anciënniteit is diegene die op het einde van het martelarenspel moet ontsnappen.
Wanneer een pelgrim overlijdt of niet meer mee kan, wordt hij opgevolgd door een bloedverwant of uitzonderlijk door een aanverwant. Uiteraard moet de opvolger ook in Rutten wonen.
De Haccouren: Hacco en zijn roversbende 
Roofridder Hacco en zijn trawanten rijden te paard en zijn diegenen die Evermarus en zijn gezellen zullen vermoorden. Hacco wordt vertolkt door de Haccour met de meeste anciënniteit. Hij wordt bijgestaan door een knecht en zeven oversten (officieren). Ook hier kan men enkel via anciënniteit tot de oversten toetreden. Iedere mannelijke inwoner van Rutten kan vanaf zijn twaalf jaar rang innemen in de groep van de Haccouren.
De acht engelbewaarders
De engelbewaarders bezingen de slaap en de zielerust van de vermoorde pelgrims bezingt. Deze groep werd in 1924 toegevoegd door priester-dichter Cuppens bij zijn herwerking van het martelarenspel.
De twee wildemannen
De wildemannen dragen een knots en zijn gekleed in een pak van groene klimopbladeren. Ze zijn de ordehandhavers. De ene spreekt het voorwoord en de andere het slotwoord van het martelarenspel uit. Ook deze functie kun je alleen bekleden via erfopvolging.

Daarnaast vormen de volgende groepen de Sint-Evermarusprocessie:
kleine pelgrims (jongens kleuters), kleine engeltjes in witte kleedjes (meisjes kleuters), edelknapen (jongens 6 tot 11 jaar), kleine engeltjes in roze kleedjes (meisjes van 6 tot 11 jaar), meisjes vormelingen, harmonie, het biddend volk en pelgrims uit Borth, Compostellagenootschap, de jubileumgroep, kerkbestuur en burgerlijke overheden, priesters en diakens, misdienaars, dragers van vaandels, reliekschrijnen en baldakijn. 
Jong en oud is duidelijk betrokken bij de Sint-Evermarusverering.

Het ganse dorp Rutten is in de ban van het Sint-Evermarusfeest. Jaarlijks beginnen op vette dinsdag zowel de pelgrims als de oversten van de haccouren met de voorbereidingen van het nakende feest.
Vanaf begin april voel je in het dorp dat 'Rutten mei' in aantocht is. De Ruttenaren frissen hun huizen op, wieden het onkruid, bevlaggen het dorp ... Kinderen passen de processiekleren Vrijwilligers zetten de processieattributen klaar. Haccouren maken met paal en touw de 'ring', waarbinnen het martelarenspel plaatsvindt. De foorkramers stellen hun attracties op het dorpsplein op.
 
Vanaf 21 april wordt er ’s avonds een noveen gebeden in de Sint-Evermaruskapel. Op 30 april wordt het beeld van de Sint-Evermarus overgebracht van de kapel naar de parochiekerk waar de troon van Evermarus reeds is opgebouwd. Bij dit alles worden vaste regels en tradities gehandhaafd. Op 8 mei worden de Sint-Evermarusfeesten afgesloten en wordt het beeld in processie terug overgebracht naar de kapel.; Auteur: Sint-Evermaruscomité
Sociaal-culturele betekenis
De inwoners van Rutten voelen zich zeer nauw betrokken met het hele Evermarusgebeuren. Dit wordt sowieso versterkt doordat de hoofdrollen in het martelarenspel uitsluitend mogen vertolkt worden door inwoners van Rutten.
Het belang van het Evermarusgebeuren voor het dorp Rutten wordt geïllustreerd door het gebruik van de namen Evermarus en Hacco. De kleuterschool noemt Evermaruske, de parochiezaal is de St-Evermaruszaal, de fanfare heette de Sint-Evermarusvrienden. Er is een Sint-Evermarusstraat en een Haccostraat. Jarenlang was er een drankgelegenheid met zaal Hacco. In het midden van de vorige eeuw was er in Rutten een sigarenmaker die zijn sigaren verkocht onder de naam Hacco. Taverne ’t Lindehof laat vandaag de dag nog steeds 2 speciale bieren brouwen die in het Lindehof van het vat te bekomen zijn: een Evermarus en een Hacco.