Pauwelviering

fotorechten: Luc Cromphout


Bestanden
open bestand
open bestand

Gerelateerde personen/organisaties
LECA
Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei
Sint-Paulusgilde

Gerelateerde borgingsacties (Hoe)
Identificatie/documentatie rond de Pauwelviering
Overdracht rond de Pauwelviering
Onderzoek rond de Pauwelviering
Communicatie en sensibilisering rond de Pauwelviering
Pauwelviering: maakproces Pauwelhoed gedocumenteerd
Overdracht via de Kinderpauwelbende

ICE categorie
Sociale gewoonten, rituelen en feestelijke gebeurtenissen

Tags
Pauwelbrood, Sint-Paulus, Galmaarden

Trefwoorden
viering, religieus erfgoed

Op de zondag na 25 januari (het feest van de Bekering van Sint-Paulus) trekt in Galmaarden een ruiter op een wit paard door het gehucht Sint-Paulus. Deze man stelt Sint-Paulus voor en wordt in de volksmond de Pauwel genoemd. Ieder jaar geeft een ongehuwde, gedoopte jongeman uit Galmaarden gestalte aan deze figuur. Hij wordt bijgestaan door een groep vrienden, de zogenaamde Apostelen. Tussen de eerste zondag van december en de laatste zondag van januari bereiden de Pauwel en de Apostelen de Pauwelviering voor. Deze voorbereidingen omvatten zowel de praktische en logistieke aspecten als een aantal geritualiseerde handelingen (meel halen, neven zetten …) (zie bijlage) die zich afspelen in de straten van Galmaarden.
Tijdens het eerste weekend van januari trekt de Pauwelbende door de straten om graan tot bloem te laten malen in de plaatselijke watermolen. Met de bloem worden Pauwelbroodjes ter grootte van een knikker gerold en gebakken. Het belangrijkste onderdeel is het zogenaamde pluiken (uitgesproken als 'ploojken'). Telkens wanneer er 'Pluik' ('plooijk') geroepen wordt, weten de inwoners van Galmaarden en de omringende dorpen dat de Pauwel en zijn apostelen in de buurt zijn. In de weken voor de Pauwelviering gaan de apostelen en hun sympathisanten ook van deur tot deur om te pluiken. Ze roepen dan “Pluik!” en vragen om een kleine bijdrage om de Pauwelviering te bekostigen.
 
Op de zondag van Sint-Paulus is de Pauwel volledig in het wit uitgedost en draagt hij een grote zijden hoed. Hij begeeft zich met zijn apostelen naar de Sint-Pauluskapel, waar tijdens een mis de pauwelbroodjes gezegend worden. Na een feestelijk middagmaal trekt de Pauwel te paard met zijn bende in stoet naar het gehucht Sint-Paulus. Samen met het gemeentebestuur, de pastoor en vele honderden belangstellenden uit Galmaarden en omstreken wordt eerst halt gehouden op de Pauwelhoeve. Op de binnenkoer van deze achttiende-eeuwse herenhoeve strooit de Pauwel vanop zijn paard voor de eerste maal de pauwelbroodjes rond over de menigte. Daarna gaat het terug richting Sint-Pauluskapel, waar de Pauwel nogmaals broodjes rondstrooit. Na dit “zaaien” van de pauwelbroodjes barst in het gehucht Sint-Paulus een volksfeest los, waarop alle inwoners welkom zijn. Het feest komt pas definitief ten einde de week nadien, met de zogenaamde Dag van de rekeninge. De Pauwelbende trekt dan van café naar café om de gemaakte schulden in te lossen.
 
Over de precieze oorsprong van deze traditie doen verschillende legendes de ronde. De vaakst vertelde zou teruggaan tot 1382, toen er een strijd woedde tussen Walter van Edingen en de stad Geraardsbergen. De omgeving van Geraardsbergen, waaronder ook het gehucht Sint-Paulus, werd nadien geteisterd door de pest en andere besmettelijke ziekten. Volgens de overlevering verscheen op het feest van Sint-Paulus’ Bekering een witte ruiter in Sint-Paulus die kleine roggebroodjes uitdeelde aan mens en dier, waarna de ziektes bezworen leken. Om de plaatselijke bevolking in de toekomst te behoeden voor dergelijk onheil wordt de daad van de witte ruiter nog jaarlijks herhaald.

SWOT-analyse Pauwelviering: klik hier.

 ; Peter Brynart
Sociaal-culturele betekenis
De Pauwelviering is Galmaarden en Galmaarden is de Pauwelviering: beide zijn onlosmakelijk met elkaar verweven. Als onderdeel van de lokale geschiedenis leeft de Pauwelviering zeer sterk onder de inwoners van Galmaarden, vooral in het gehucht Sint-Paulus. Het belang van de viering zit in het feit dat ze een grote groep mensen bij elkaar brengt tijdens de koude winterdagen: doordat de viering een lange voorbereidingsperiode met eigen rituelen kent, wordt de lokale gemeenschap van begin december tot eind januari betrokken. De Pauwelviering wordt zo met veel plezier beleefd en doorgegeven. De jeugd van Galmaarden vormt daarbij de spil: ieder jaar wordt er een nieuwe groep jongeren gevormd, die zich met hart en ziel willen inzetten voor de viering en voor hun Pauwel. Zij zijn er trots op dat ze samen deel uitmaken van de traditie. Niet alleen voor de Pauwel, maar ook voor zijn familie en vrienden, is het een grote eer en het is met grote fierheid dat deze taak volbracht wordt. De vriendschappen binnen een Pauwelbende houden daardoor vaak jarenlang stand. Ook het respect tussen oud-Pauwels en mensen die lid geweest zijn van een Pauwelbende is groot. De viering brengt dus ook verschillende generaties dichter bij elkaar.