Oogstfeest De Pikkeling


Externe media


Bestanden
open bestand
open bestand
open bestand
open bestand
open bestand
open bestand
open bestand
open bestand

Gerelateerde personen/organisaties
VVV De Faluintjesstreek vzw
Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG)

Gerelateerde borgingsacties (Hoe)
Gastgezinwerking
Heropname verloren gegane tradities in het kader van het Oogstfeest De Pikkeling
Onderzoek m.b.t. het Oogstfeest De Pikkeling
Overdracht in het kader van het Oogstfeest De Pikkeling
Communicatie en Sensibilisering m.b.t. Oogstfeest De Pikkeling
Identificatie en documentatie Oogstfeest De Pikkeling

ICE categorie├źn
Ambachtelijke vaardigheden
Podiumkunsten of voorstellingen
Sociale gewoonten, rituelen en feestelijke gebeurtenissen
Kennis en praktijken over de natuur en het universum
Orale tradities en uitdrukkingen, inclusief taal als vehikel van ICE

Tags
Internationaal, Folkloristisch, Oogstfeest, bloementapijt, Pikkeling kapel, Vlegeldorsen

Trefwoorden
ambacht, drank, feest, markt, muziek, sociaal gebruik, stoet, verhaal, vertoning, voeding, viering

Externe link
http://www.de-pikkeling.be

Ieder jaar tijdens het laatste weekend van de maand juli, vindt in de Faluintjesstreek – afwisselend in de Aalsterse deelgemeenten Baardegem, Herdersem, Meldert en Moorsel – een oogstfeest plaats, genaamd ‘de Pikkeling’. De belangrijkste facetten hierbij zijn de traditionele dans en muziek uit diverse landen, de internationale folklore, de veldactiviteiten en de streekgastronomie.
 
De Pikkeling groeide sinds zijn eerste editie in 1970 uit tot een zeer sterk gedragen traditie, helemaal ingebed in de lokale gemeenschap van de Faluintjesgemeenten. Het oogstfeest wordt georganiseerd door de VVV De Faluintjesstreek, een vrijwilligersorganisatie die kan rekenen op meer dan 500 vrijwillige medewerkers. Het is een goed georganiseerde en stabiele organisatie met een ruime betrokkenheid van de lokale gemeenschap, die steun geniet van de lokale handelaars, overheid en pers. Als het weer meezit ontvangen de Faluintjes gemiddeld zo’n 20.000 bezoekers tijdens dit feestweekend.
 
Van plaatselijk gastgezin tot buitenlandse volksdanser, van het maken van een bloementapijt tot het leren bakken van ovenkoeken, van technische ploeg tot muzikant, van doorgewinterde ambachtslui tot ‘vlegelaars in opleiding’, van plaatselijke jongeren achter de bar tot bezoeker van de andere kant van het land: de Pikkeling is een volksfeest waar groot en klein, oud en jong, behoudsgezind en vooruitstrevend zijn gading vindt. Eén zaak hebben ze allen gemeen: hun liefde voor de natuur en respect voor het verleden, heden en toekomst. De toegang tot de Pikkeling wordt bewust gratis gehouden – wat mogelijk is dankzij de talloze sponsors uit de streek – waardoor het oogstfeest een breed toegankelijke activiteit is waar elkeen terecht kan.
 
* De Pikkeling rust op 2 pijlers:
  • Enerzijds ‘van graankorrel tot brood’. De graanoogst staat centraal. In deze levende tentoonstelling worden oude landbouwtechnieken jaar na jaar getoond en aangeleerd aan nieuwe geïnteresseerden. Vele vrijwillige ‘veldwerkers’ demonstreren alle stadia van de voedselketen, zowel de voorbereidende werkzaamheden van de graangewassen (ploegen, eggen, zaaien, opnieuw eggen) als de traditionele oogst van de graangewassen (pikken, binden, stuiken, binnenhalen, dorsen, wannen, malen en bakken).
  • Anderzijds optredens van internationale folkloristische groepen, afkomstig uit diverse landen en continenten, die traditionele dansen en muziek brengen. 
* Historiek en evolutie
Tegen de achtergrond van een snel veranderende landbouw en een steeds voortschrijdende verstedelijking van het platteland, ontstond het idee om een Oogstfeest in de Faluintjesgemeenten bij de stad Aalst te organiseren. De eerste editie van De Pikkeling vond plaats in 1970 en werd snel een populaire jaarlijkse traditie in de Faluintjesgemeenten. De Pikkeling was een trendsetter. Vooral tegen het einde van de jaren 1970 volgden tal van andere oogstfeesten in de rest van Vlaanderen, helemaal passend in de toenmalige stroom van folkloristische evenementen.
Gestart als een ode aan de traditionele oogst van de graangewassen kwam er in 1989 een bijkomende dimensie door het integreren van optredens van internationale folkloristische groepen. (in bijlage een overzicht van de internationale groepen die ooit te gast waren)
 
Vanwaar komt de naam “Pikkeling” ?
Na maanden voorbereidend werk van de landbouwer, komt het hoogtepunt dat jaarlijks gevierd wordt op het Pikkelingfeest: de oogst. Met pik en haak worden de graanhalmen gemaaid per schoof. De ongebonden schoven worden zorgvuldig neergelegd. De neerliggende halmen is in oorsprong een "Pikkeling". Hierna - meestal gebeurt dit door de vrouwen - worden deze schoven vastgebonden. Dit gebeurt met een handgreep strohalmen, die in het midden van de schoof vastgesnoerd wordt. Dan worden de schoven rechtgezet zodat deze nog een paar dagen kunnen drogen.
Dit gebeurt door het centraal rechtzetten van een schoof, waarrond dan nog een aantal schoven schuin worden geplaatst, zodat een eventuele windstoot deze schoven niet zomaar kon omver blazen. Deze werkzaamheid noemt men het stuiken. De rechtgezette en te drogen staande schoven tezamen noemt men vaak een ‘tienling’ omdat vaak 10 schoven werden rechtgezet. Dit ganse gebeuren - pikken - binden - stuiken - vormt uiteraard het centrale gedeelte van het feest.
 
* Onderdelen van het Oogstfeest Pikkeling
Het Oogstfeest de Pikkeling is niet onder één noemer te vatten. Het heeft een enorm gediversifieerd aanbod.
  • Demonstratie veldactiviteitenDe VVV De Faluintjesstreek heeft in samenwerking met de Landelijke Gilde een ploeg medewerkers die het veldwerk op ambachtelijke wijze toonbaar maakt. Vrijwel onwaarschijnlijk, maar toch, lukt het ons om telkenmale jonge medewerkers bereid te vinden het ambachtelijk veldwerk aan te leren en te demonstreren.
  • BloementapijtHet Oogstfeest start met de opening van het bloementapijt op Moorsel Dorp. Paul Stockman zorgt elk jaar opnieuw voor een prachtige creatie. Voor de aanleg heeft hij de hulp van een 50 tal vrijwilligers (waaronder veel kinderen) uit de regio. Met het bloementapijt brengen we de bloementeelt - ooit zeer aanwezig in onze regio - in herinnering.
  •  PikkelingkapelDe VVV De Faluintjesstreek beschikt over een heuse muziekkapel. Een 50 tal muzikanten uit de regio (samengesteld uit diverse muziekgroepen) is telkenmale present in de Pikkeling kapel tijdens onze Oogstfeesten. Naast het brengen van diverse muziekwerken begeleidt de Pikkelingkapel ook onze Vlegelaars.
  • Demonstratie machineparkBinnen haar doelstellingen werden er gedurende de voorbije jaren 42 oude landbouwtuigen en  -machines aangekocht door de VVV. Ze verkeren in relatief goede staat maar noodzakelijke herstellingen en grondig onderhoud dringen zich op. Een technische ploeg staat in voor de restauratie. Tot op heden worden deze machines - en landbouwtuigen jaarlijks tijdens de Pikkeling tentoongesteld en daar waar het kon, maakten ze het voorwerp uit van demonstraties.
  • VlegelaarsVlegelen is een kunst. De vlegel is een stok met aan het eind een knuppel die door leren riempjes draaibaar aan de stok was bevestigd. De werkwijze bij het dorsen is als volgt: het eerste graan wordt op de dorsvloer uitgelegd met de aren in het midden op de dorsvloer, dit is de eerste legger. De tweede legger wordt op de andere kant van de dorsvloer gelegd met de aren op de aren van de eerste legger. Zo hoeft niet de hele dorsvloer gevlegeld te worden, maar alleen het midden waar de aren liggen. Vervolgens wordt er gevlegeld, lopend van de ene naar de andere zijde van de dorsvloer en weer terug. Het meest wordt dit gedaan door 3 personen, zij doen dan de drieslag, maar soms doet men de tweeslag (2 personen) of de vierslag (4 personen). Eerst slaat persoon 1, dan 2 en dan 3 in een ritmisch tempo. Belangrijk is dat men niet elkaar of elkanders vlegel raakt. Dit vraagt wel de nodige vaardigheid en oefening. Omdat de kunde dreigt verloren te gaan worden jonge geïnteresseerde mannen door de Landelijke Gilde opgeleid om tijdens het oogstfeest het vlegelen te demonstreren.
  • StreekproductenHand in hand met plaatselijke artisanale producenten is de VVV de stuwende kracht op het vlak van ontwikkeling en promotie voor streekproducten uit de Faluintjesstreek. Wij vernoemen ondermeer Hopjenever, Faluintjesjenever, Faluintjeskoffie,  eiercrème met Faluintjeskoffie, Faluintjeswijn, hoppralines, Pikkelingbier, Faluintjestaart. Het “Pikkelingbier” dient hier wel een extra vermelding te krijgen. Dankzij een samenwerkingsakkoord met de brouwerij Slaghmuylder uit Ninove, bekend om zijn bieren van goede kwaliteit, zijn wij erin geslaagd om een nieuw PIKKELING-biertje aan te bieden. Het is een amberkleurig bier van hoge gisting, met hergisting op fles. Dit levend bier is gebrouwen naar aloude traditie met natuurlijke ingrediënten, waaronder gerstemout en aromatische streekeigen hopbloemen. Alc. 5,5% vol. Al deze geneugten kunnen niet alleen genuttigd worden op onze jaarlijkse Pikkeling, maar zijn het jaar door te verkrijgen bij zorgvuldig geselecteerde verkooppunten. Vergeten we niet onze zelfgebakken en bereide ovenkoeken nogmaals te vermelden, die op onze jaarlijkse Pikkeling vers gebakken worden. O.l.v. een ervaring ‘bakster’ leren een 25-tal vrijwilligers elk jaar deze ovenkoeken te bakken die in hoge mate verorberd worden.
  • Internationale FolkloregroepenInternationale Folkloregroepen zorgen tijdens het Oogstfeest Pikkeling voor een kleurrijk en wervelend spektakel. Ze geven een extra dimensie aan het oogstfeest. De groepen treden eveneens op in aanpalende gemeenten; Aalst, Lebbeke, Denderleeuw en Opwijk. Deze internationale gasten logeren tijdens de feestweek bij lokale gastgezinnen. Het samenleven met mensen uit een andere cultuur, het leren ontdekken, nieuwe gedachten opdoen en elkaars dansen en muziek leren, wordt als enorm verrijkend ervaren, zowel door de bezoekers als de ontvangers.
  • Ambachten: De bezoekers wordt een demonstratie aangeboden van diverse ambachten. We werken hiervoor samen met het lokale ambachtencollectief (mandenvlechter, kantklosser, instrumentenbouwer, hoefsmid, klompenmaker, …).
  • Paardenprijskamp: Ons Oogstfeest is telkenmale gastheer voor het Belgisch Kampioenschap van het Belgische trekpaard. Een wedstrijd die heel wat belangstelling geniet.
  • Kindervertellingen: Een vertelster onderhoudt de kinderen (maar ook de volwassenen) met vertellingen die jaar op jaar thematisch ingekaderd worden. Ook bij deze (volks)verhalen staat het boerenleven en de oogst centraal.
  • Wandel- en fietstocht: Om en rond de hoeve waar het Oogstfeest plaatsvindt, wordt een wandel en fietstocht uitgestippeld. De wandeltocht wordt soms begeleid door een gids. Tijdens de fietstocht biedt de vereniging Fairtrade Aalst, op de stopplaatsen, proevertjes aan.
  • Demonstratie valkeniers: Een telkenmale sensationele activiteit is deze demonstratie.
  • Tractortreffen: De lokale tractorvereniging Voncktrekkers organiseert sinds verscheidene jaren een tractorrondrit om en rond de feesthoeve. Aan deze rondrit nemen vaak meer dan 100 tractoren deel. Het einde van de tractorrit is de feesthoeve.
  • Demonstraties schaapdrijven: Op verschillende tijdstippen tijdens het oogstfeest is een schaapdrijver actief op een aanpalende weide.
  • Oecumenische viering: Op zondag van het Oogstfeest vindt een Oecumenische viering plaats die heel wat gelovigen en ook niet-gelovigen uit de regio bijwonen. Waar op vandaag doorgaans de zondagviering nog amper gelovigen kan boeien tellen we gemiddeld een 750 tal deelnemers. De viering blijkt aantrekkelijk omwille van de participatie van de internationale gasten en hun bijdrage.
  • Minnekrans: De Minnekrans verzorgt sedert enkele jaren op de weide de mogelijkheid om de zorg voor de allerjongsten op te nemen. De dames van de Minnekrans ijveren voor een borstvoedingsvriendelijke samenleving. Natuurlijk zijn alle ouders, baby’s en jonge kinderen welkom. Het eten voor de jongsten kan eventueel opgewarmd worden. Deskundige hulp voor de kleinsten wordt graag aangeboden.
  • Naast de drie dagen Oogstfeest om en rond de feestweide trekt de Pikkeling ook op verplaatsing en brengt het de sfeer van de landelijkheid ook naar de omliggende gemeenten. Zo zijn we te gast met de buitenlandse folkloregroepen in Opwijk, Aalst, Lebbeke en Denderleeuw. Als het organisatorisch haalbaar is, brengen we een bezoek met de aanwezige internationale folkloregroepen aan de rusthuisbewoners uit de regio.
;
Sociaal-culturele betekenis
De Pikkeling groeide sinds 1970 uit tot een zeer sterk gedragen traditie, helemaal ingebed in de lokale gemeenschap van de Faluintjesgemeenten. Jaarlijks werken meer dan 500 vrijwilligers samen om van het oogstfeest een succes te maken. Het samenwerken en -feesten zorgt voor een grote betrokkenheid, verbinding, vriendschappen voor het leven, een echt ‘Pikkeling-‘ of ‘Faluintjesgevoel’. Het meewerken aan en feesten tijdens de Pikkeling wordt letterlijk van kleinsaf ‘met de paplepel’ meegegeven. Van als kind veel gespeeld op feestweide, de veldwerkers aanschouwd, en elk jaar mee bloemen gelegd – tot als volwassene mee helpen opbouwen, het machinepark onderhouden, muziek spelen, zelf gasten ontvangen of leren vlegelen …
 
De sociaal-culturele betekenis voor de plaatselijke landelijke gemeenschap, de lokale en internationale deelnemers én de vele bezoekers laat zich niet zo makkelijk samenvatten.
  • Het gaat om de verbinding tussen enerzijds het sterke plaatselijke identiteitsgevoel (het Faluintjeskarakter) met bijhorende respect voor de plaatselijke tradities en streekproducten en anderzijds het open internationale karakter van het oogstfeest met de buitenlandse gasten en de culturele uitwisseling die daaruit volgt.
  • Het gaat om het harde werk (oogsten, voorbereiding oogstfeest) en het uitbundige feest erna.
  • Het gaat om de verbinding tussen verleden, heden en de toekomst: van oude landbouwtechnieken tonen en doorgeven, de herinnering aan de arbeid van onze voorvaderen naar de link naar de boerenstiel vandaag, het respect voor de korte keten en streekproducten en de ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden.
  • Het gaat om jong en oud, om fierheid op tradities en gedragenheid door de gemeenschap, om waarden en activiteiten doorgeven naar nieuwe generaties.
(Deze variatie aan duidingen is een samenvatting van reacties die we sprokkelden n.a.v. een kleine bevraging bij medewerkers en aanwezigen in 2016.)