Wat is immaterieel erfgoed?

Van kermis en Nieuwjaar vieren tot het verkopen van papieren bloemen aan zee. Van frietjes halen in ’t frietkot over baklava tot circus, fanfares en kantklossen. Iedereen viert, speelt, eet of doet mee.

Immaterieel erfgoed is divers en overal. Dag in dag uit geeft het kleur aan ons leven. Ook jij komt in contact met dit erfgoed. En je geeft het, bewust of onbewust, door aan anderen.

Immaterieel erfgoed?

Immaterieel erfgoed zijn de niet-tastbare gewoontes of gebruiken van vroeger die men koestert en nu nog doet. Het is de kennis of kunde die men levend wil houden en doorgeeft aan volgende generaties. Immaterieel erfgoed evolueert zo mee met de tijd.

De kenmerken

© Alain Meessen
 

Immaterieel erfgoed zijn de gebruiken en praktijken waarmee je opgroeit of het bewust aangeleerd vakmanschap dat je weer doorgeeft. Dit erfgoed is niet-tastbaar. Generatie na generatie leeft het in de handen en hoofden van mensen.

Maar, dit immateriële staat niet alleen. Vaak gaat het hand in hand met een materieel object. Want met al zijn vakmanschap en talent weeft de wever een prachtige sjaal op het weefgetouw. En het dorpsfeest is pas compleet als de mascotte, de reus, zich aan een dans waagt.

Immaterieel erfgoed doe of beleef je. Doordat nieuwe generaties dit oppikken, blijft een traditie voortleven. Het maakt deel uit van een cultuur en geeft een cultuur zo zijn identiteit. Immaterieel erfgoed evolueert dus mee met de tijd en past zich aan de omstandigheden en generaties aan.

Immaterieel erfgoed leeft bij een groep mensen. Beoefen je een ambacht, beleef je een traditie, geef je dit door? Dan behoor je, in erfgoedtermen, tot de ‘erfgoedgemeenschap’ van dat erfgoed. Zonder mensen die waarde hechten aan het erfgoed en het beoefenen, geen immaterieel erfgoed.

Het begrip is dat wel. Dit erfgoed stond vooral gekend als volkscultuur, tradities, ambachten ... Onder impuls van UNESCO en de Conventie uit 2003 wordt dit nu wereldwijd erkend als erfgoed. Het wordt als waardevol gezien voor onze identiteit. Sindsdien kijken we bewuster en met meer respect naar onze gebruiken en kunde vanuit een nieuwe (erfgoed)bril.

De term ‘immaterieel erfgoed’ dekt een brede lading. Om wat richting te geven, spreken we van vijf deelverzamelingen of ‘domeinen’. Dit is uiteraard geen absolute opdeling. Zo kan immaterieel erfgoed bij meerdere domeinen thuishoren, maar evengoed bij geen enkele. De domeinen zijn:

  • vertelcultuur, dialect ... => oraal erfgoed
  • dans, muziek, theater, circus, performances ... => podiumkunsten en muziek
  • stoeten, rituelen, feesten, vieringen ... => sociale gewoontes en gebruiken
  • eetcultuur, gewoontes en gebruiken i.v.m. de natuur of waarbij dieren een rol spelen => natuur & universum
  • ambachten => ambachtelijke vaardigheden en technieken
  • ...

Meer lezen