Alle projecten Focus Vakmanschap

Focus Vakmanschap

Vertellen en taalgebruik Muziek en podiumkunsten Feesten, rituelen en sociale gebruiken Sport en spel Natuur en universum Eten en drinken Ambacht, vakmanschap en techniek Ander Religieus erfgoed Technisch, wetenschappelijk en industrieel erfgoed

Immaterieel erfgoed in beeld brengen voor de toekomst

Vakmanschap leeft in de hoofden, handen en harten van vakmensen. Die kennis en vaardigheden worden vandaag nog dagelijks doorgegeven, maar staan ook onder druk. Tegelijk zijn de mogelijkheden om immaterieel erfgoed audiovisueel te documenteren de voorbije jaren sterk toegenomen. Met een smartphone of camera kan iedereen filmen.

Maar hoe leg je een ambacht, techniek of werkproces zo vast dat de beelden ook écht bijdragen aan het doorgeven en borgen van die kennis?

Vanuit die vraag ontstond Focus Vakmanschap, een meerjarig samenwerkingsproject waarin erfgoedgemeenschappen, vakmensen, erfgoedprofessionals en een filmmaker samen onderzochten hoe film kan bijdragen aan het borgen van immaterieel erfgoed.

Doelstelling project

Het project zette in op:

Methodologie ontwikkelen: Het creëren van een praktische basismethodologie en een online toolbox voor het audiovisueel documenteren van levend erfgoed en knowhow.
Vakmensen empoweren: Vakmensen en erfgoedgemeenschappen inspireren en de nodige tips & tricks aanreiken om zélf met film aan de slag te gaan.
Verschillende functies van film benutten: Laten zien hoe video op maat kan worden ingezet voor uiteenlopende doelen, zoals educatie, overdracht (transmissie), onderzoek, identificatie of louter promotie en sensibilisering.
Methodologie testen door praktijkcases: De methodologie werd getest door de basismethodologie toe te passen op het audiovisueel documenteren van elf vakmanschappen, begeleid door de partnerorganisaties en de filmmaker.

Een methodologie voor audiovisuele documentatie

Focus Vakmanschap vertrok vanuit een eenvoudige vaststelling: er bestaat niet één juiste manier om immaterieel erfgoed te filmen. De manier waarop je filmt, hangt af van wat je met de beelden wilt bereiken.

Film kan verschillende functies vervullen: kennis en vaardigheden doorgeven, onderzoek ondersteunen, immaterieel erfgoed inventariseren, een breed publiek sensibiliseren of een erfgoedpraktijk zichtbaar maken. Elk van die doelen vraagt een andere aanpak. Daarom ontwikkelden de projectpartners een praktische methodologie die vertrekt vanuit de functie van de beelden én vanuit een participatieve samenwerking met de erfgoedgemeenschap.

Elf piloottrajecten

De methodologie werd ontwikkeld én verfijnd aan de hand van elf piloottrajecten. Samen met vakmensen, erfgoedgemeenschappen, erfgoedorganisaties en filmmaker Alexander Kerkhof (Feathers on Wings) werden uiteenlopende vormen van vakmanschap audiovisueel gedocumenteerd.

Elk traject vertrok vanuit een andere erfgoedpraktijk en een andere doel om te borgen. Daardoor ontstonden niet alleen elf filmprojecten, maar ook waardevolle inzichten over participatief filmen, samenwerken met erfgoedgemeenschappen en het afstemmen van de filmische aanpak op het doel van de beelden.

De ervaringsdeling van deze casussen zijn ook te vinden bij de respectievelijke toolkits op de Toolbox.

Ontdek hieronder de verschillende piloottrajecten:

Bouwen van een scheepsmast (maritiem erfgoed)

Samen met De Scute legde ETWIE de bouw van een traditionele scheepsmast audiovisueel vast als praktijkvoorbeeld van maritiem vakmanschap.

Lees meer

Ora et labora: kloosterambachten

Samen met kloostergemeenschappen documenteerde PARCUM acht kloosterambachten en maakte het vakmanschap achter het kloosterleven zichtbaar.

Lees meer

Teeltselectie

CAG documenteerde samen met boeren-vermeerderaars het vakmanschap van teeltselectie en de overdracht van zadenkennis.

Lees meer

Mokuhanga Magic! Japanse houtsnede

Vakmanschap & Erfgoed documenteerde samen met 2 houtsnijders het maakproces van de Japanse houtsnede (mokuhanga).

Lees meer

Vlechtwerk

Vakmanschap & Erfgoed documenteerde samen met een werkgroep van ervaren vlechters hoe vlechtwerk met lokale materialen en ecologische kennis wordt doorgegeven.

Ontdek hier

Het bouwen van een reus

Histories bracht samen met reuzenverenigingen het vakmanschap van reuzen bouwen audiovisueel in beeld.

Ontdek hier

Brussels Grondwitloof kweken

CAG documenteerde samen met witlooftelers het vakmanschap achter het Brussels grondwitloof, van zaadselectie tot oogst.

Ontdek hier

Kuipen

Vakmanschap & Erfgoed documenteerde samen met de kuipers van brouwerij Rodenbach het vakmanschap van het kuipen en de overdracht van het beroep op de werkvloer.

Ontdek hier

Het bouwen van een draailier

CEMPER documenteerde samen met draailierbouwer Marc Reymen het volledige bouwproces van een draailier om het vakmanschap door te geven aan toekomstige bouwers.

Ontdek hier

Lemen en vitsen

Vakmanschap & Erfgoed documenteerde samen met leembouwers het vakmanschap van lemen en vitsen en bracht een eeuwenoude bouwtechniek opnieuw tot leven.

Ontdek hier

Taxidermie

ETWIE documenteerde samen met taxidermist Michiel Tilley het vakmanschap van taxidermie en de kennis van het prepareren van dieren.

Ontdek hier

5 lessen uit Focus Vakmanschap

1. Film samen mét de erfgoedgemeenschap

Goede audiovisuele documentatie ontstaat in samenwerking met de mensen die het immaterieel erfgoed beoefenen. Zij bepalen mee welke kennis belangrijk is, hoe die in beeld wordt gebracht en waarvoor de beelden worden gebruikt.

2. Stem het filmproces af op de erfgoedpraktijk

Immaterieel erfgoed laat zich niet regisseren. Film op het ritme van de praktijk: volg seizoenen, maakprocessen, rituelen en leertrajecten, en speel flexibel in op wat zich aandient. Zo ontstaat een authentieke en betekenisvolle documentatie.

3. Vertrek vanuit het doel van de film

Er bestaat geen standaardmanier om immaterieel erfgoed te filmen. Een film voor kennisoverdracht vraagt andere keuzes dan een film voor onderzoek, educatie of sensibilisering. De inhoud, cameravoering en montage worden steeds afgestemd op wat de beelden moeten bereiken.

4. Maak beelden die de erfgoedgemeenschap kan gebruiken

Film is geen doel op zich. De beelden moeten bruikbaar zijn voor de erfgoedgemeenschap, bijvoorbeeld om kennis door te geven, nieuwe beoefenaars op te leiden, het erfgoed zichtbaar te maken of het eigen verhaal te vertellen.

5. Zie film als een instrument voor borging

Audiovisuele documentatie is meer dan een registratie. Mits een participatieve en doelgerichte aanpak helpt film om kennis vast te leggen, te delen en levend te houden, en zo bij te dragen aan de borging van immaterieel erfgoed.

Duurzame instrumenten

De methodologische inzichten en ervaringen uit het traject worden verdergezet in de volgende initiatieven:

Toolbox Focus Vakmanschap

De ervaringen uit de piloottrajecten vormden de basis voor de Toolbox Focus Vakmanschap: een online gids voor iedereen die immaterieel erfgoed audiovisueel wil documenteren.

De toolbox bundelt de methodologie, praktische toolkits, stap-voor-staphandleidingen, templates, tips en praktijkvoorbeelden. Zo helpt ze erfgoedgemeenschappen, erfgoedprofessionals en videomakers om bewuste keuzes te maken tijdens het volledige filmproces: van voorbereiding en participatie tot filmen, montage en het gebruik van de beelden.

Naar de Toolbox Focus Vakmanschap

Slotconferentie

Op zaterdag 25 november 2023 werd de toolbox publiek gelanceerd tijdens de feestelijke slotconferentie te Bokrijk, samen met iedereen die betrokken was.

Bekijk het verslag van de slotconferentie

Opname internationale webinar 'Focus Craftership: Toolbox Filming Living heritage'

Internationale lancering Toolbox

Op dinsdag 28 mei 2024 vond het internationale webinar ‘Focus Craftership: Toolbox Filming Living heritage’ plaats, wat meteen ook de internationale lancering van de Engelstalige Toolbox ‘Filming Living Heritage’ (wwww.filminglivingheritage.org) betekende. Maar liefst 179 geïnteresseerden uit 50 landen over de hele wereld namen deel.

Meer informatie over het webinar

Magazine

Het Focus Vakmanschap Magazine en het Engelstalige Focus Craftership Magazine werden in 2023 uitgebracht om een blik achter de schermen te werpen tijdens het projectverloop.

Naar het Nederlandstalig magazine Naar het Engelstalig magazine

Kortfilms

In de zomer van 2025 werden twee kortfilms ontwikkeld: Levend erfgoed filmen (NL) en Filming Living Heritage(ENG). De films laten met beelden uit de verschillende piloottrajecten zien hoe film een krachtig middel kan zijn om immaterieel erfgoed te borgen.

Naar de Nederlandstalige kortfilm

De Engelstalige film werd genomineerd voor de Heritage in Motion Awards in de categorie Heritage Audiovisuals en werd op 17 oktober 2025 - de internationale dag van Immaterieel Erfgoed - voorgesteld op de Big Stuff Conferentie te Gent.

Meer over de première

Train-the-Traineropleiding Audiovisueel documenteren van immaterieel erfgoed

2026 - 2027
Deze praktijkgerichte opleiding leert erfgoedprofessionals, erfgoedgemeenschappen en videomakers hoe ze immaterieel erfgoed op een doordachte en participatieve manier audiovisueel kunnen documenteren. De opleiding bouwt voort op de methodiek en inzichten uit Focus Vakmanschap en helpt deelnemers deze kennis verder toe te passen en door te geven.

Meer over de opleiding immaterieel erfgoed filmen Lees de terugblik

PARTNERS

Focus Vakmanschap was een samenwerkingsproject op initiatief van Bokrijk | Vakmanschap & Erfgoed in samenwerking met CEMPER, Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG), ETWIE, FARO, Histories, PARCUM en Werkplaats immaterieel erfgoed, met de ondersteuning van de Vlaamse overheid.

Filmmaker Alexander Kerkhof zet méé zijn expertise als documentairemaker en bruggenbouwer in.

LOOPTIJD

2021 – 2023

Het project bouwde verder op voorbereidend werk dat vanaf 2020 werd opgestart. Tussen 2020 en 2023 werden elf praktijkcases uitgewerkt en getest. De resultaten werden eind 2023 publiek gelanceerd.