Pers

Immaterieel (cultureel) erfgoed zijn praktijken, kennis en gebruiken die mensen van generatie op generatie koesteren en willen doorgeven. 

Ze zijn van hier en ginder, van de stad en het platteland, van jong en oud. Ze weerspiegelen de levendige diversiteit aan mensen, tradities en culturele praktijken in onze samenleving van vandaag, inclusief alle mengvormen die daarbij zijn gaan horen. En naarmate de tijden veranderen, verandert dit levende erfgoed mee.

Van Nieuwjaar en Noroez vieren tot het verkopen van papieren bloemen aan zee. Van frietjes halen in ’t frietkot, over baklava tot circus, fanfares en origami. Het is allemaal immaterieel erfgoed!

Immaterieel erfgoed is niet tastbaar

Het zit in de hoofden en handen van mensen. Je groeit er vanzelf mee op of je kiest er op een gegeven moment bewust voor. In elk geval is het vooral een kwestie van doen en beleven. En natuurlijk bevat het ook tastbare aspecten: geen parade zonder kostuums, geen vakman zonder atelier.

Immaterieel erfgoed is er in alle maten en soorten

Immaterieel erfgoed is er in vele maten en soorten. Om het overzicht te bewaren, groeperen we in Vlaanderen de praktijken in deelverzamelingen, oftewel domeinen:

• praktijken rond vertellen en taalgebruik
• muziek en podiumkunsten
• rituelen, feesten of gebruiken
• sport en spel
• natuur en landbouw
• eten en drinken
• ambacht, vakmanschap of techniek

Of geen van dat alles. Of van alles iets.

Soms lijkt iets immaterieel erfgoed, maar is het dat toch niet. Iets kan niet-tastbaar zijn, zonder meteen als immaterieel erfgoed te tellen. Is er geen overdracht meer of gaat het om een puur historisch gebruik? Dan is het geen immaterieel erfgoed.

Geen immaterieel erfgoed:

• Enkel verhalen of interviews over een praktijk
  • Een interview over een traditie kan die traditie in beeld brengen, maar het interview of het verhaal zelf is géén immaterieel erfgoed. 
• Gebruiken die niet meer bestaan
  • Een traditie die niet meer bestaat (= en vandaag dus niet meer wordt uitgevoerd) is geen immaterieel erfgoed.
  • Historische beschrijvingen van verdwenen gebruiken zijn geen immaterieel erfgoed.
• Praktijken die nog geen overdracht kennen 
  • Een eenmalige actie, zoals het applaus voor zorgverleners tijdens corona, is geen immaterieel erfgoed, tenzij het jaarlijks zou blijven plaatsvinden, dan zou het wél immaterieel erfgoed kunnen worden.
• Louter een socio-cultureel project of evenement. 
  • Het gaat bij immaterieel erfgoed om wat mensen blijven doen en doorgeven aan de volgende generatie, niet om eenmalige acties of projecten.
  • Bijvoorbeeld: Een project waarbij mensen van verschillende achtergronden éénmalig worden uitgenodigd om samen iftar te eten, zoals het #IftarMee project van Fedactio Vlaanderen, is op zichzelf geen immaterieel erfgoed. Maar de praktijk iftar en de vasten breken tijdens de ramadan, is dat wél.
  • Een socio-culturele activiteit of project kan bijvoorbeeld wel een ‘borgingsactie’ zijn. Zo’n acties worden bewust ondernomen om zorg te dragen voor het levend erfgoed. Kijk maar naar het Zoute Beach Flower Festival, dat de traditie van het strandbloemen maken centraal stelt en in de kijker zet met een Belgisch kampioenschap strandbloemen maken.

Een immaterieel-erfgoedpraktijk is een levende traditie, ritueel, vakmanschap, techniek of kennis die mensen actief beoefenen en doorgeven. Het gaat om het beoefenen en uitvoeren, het weten, beleven en doen van de praktijk. 

Bijvoorbeeld: 

• Strandbloemen maken en verkopen aan de kust
• Speelplaatsspelletjes spelen op school
• Moederdag vieren
• Bojo maken en eten
• Het dansen van Griekse dansen, zoals de Syrtos
• Het bouwen van een viool én de kennis en kunde die daarvoor nodig zijn 

Het kan ook gaan om een onderdeel van een breder geheel. Zo maakt de Wildemannenloop bijvoorbeeld deel uit van de traditie van het Ros Beiaard in Dendermonde. Of zo maakt de cueca-poëzie deel uit van de bredere traditie van cueca muziek en dans.

Ook de erfgoedzorg (of het toekomst geven, borgen) hoort daarbij. Door bijvoorbeeld de praktijk te documenteren, jongeren te betrekken, of er les over te geven.

Erfgoed bestaat in alle vormen en maten. Erfgoed is iets wat mensen koesteren uit het verleden en willen doorgeven aan toekomstige generaties.

In Vlaanderen wordt er beleidsmatig een onderscheid gemaakt tussen onroerend, roerend en immaterieel erfgoed. 

• Bij onroerend erfgoed gaat het onder andere over landschappen, monumenten en archeologische sites, met andere woorden: onverplaatsbare elementen.
• Cultureel erfgoed is dan weer een koepelterm die slaat op zowel roerend als immaterieel erfgoed. 
  • Roerend erfgoed verwijst naar schilderijen, (gebruiks)voorwerpen, meubelstukken, documenten, foto's, ... kortom: elementen die je kan verplaatsen en tastbaar zijn. 
  • Immaterieel erfgoed verwijst dan weer naar tradities, technieken, vaardigheden, gebruiken ... Het is niet-tastbaar of niet-materieel erfgoed, omdat het gaat om wat in de hoofden en handen van de mensen zit die deze praktijken beleven, belichamen of willen doorgeven. 

Een muzikant, wever, scout, marktkramer, toeschouwer of een comité, ... immaterieel erfgoed leeft in de handen en hoofden van mensen. 

Een erfgoedgemeenschap bestaat uit iedereen die betrokken is bij een immaterieel-erfgoedpraktijk, het een warm hart toedraagt en het graag een toekomst wilt geven. Dat zijn de actieve beoefenaars en betrokkenen, maar ook deelnemers, toeschouwers, publiek, vrijwilligers, erfgoedorganisaties, musea, enzovoort. 

Erfgoed toekomst geven, betekent zorgen voor morgen. Of met een ander woord: borgen.

Borgen is het bewust actie ondernemen om te zorgen dat mensen je erfgoed leren kennen en dat nieuwe mensen goesting krijgen om mee te doen. Dat ze met voldoende kennis in handen de toekomst van je immaterieel erfgoed kunnen verzekeren. Het gaat om bewust nadenken over wat jouw erfgoedpraktijk nodig heeft om de komende decennia te blijven bestaan. Dat kan op veel verschillende manieren. 

Maar toekomst geven begint natuurlijk gewoon bij het doen en beleven van je immaterieel-erfgoedpraktijk zelf.

• Ontdek hier wat borgen allemaal betekent en kan zijn

Immaterieelerfgoed.be is een open en dynamische verzameling van immaterieel- erfgoedpraktijken. Op de website vind je een open verzameling van erfgoedpraktijken die mensen, groepen en organisaties zelf aanmelden als immaterieel erfgoed. Er is geen selectie of erkenningsprocedure, maar de teksten worden wel nagelezen door Werkplaats immaterieel erfgoed. Het doel is om een breed en divers beeld te geven van wat vandaag leeft als immaterieel erfgoed in Vlaanderen en Brussel.

De Inventaris Vlaanderen is een officiële lijst van immaterieel-erfgoedpraktijken in Vlaanderen. Hiervoor moet je een aanvraagdossier opstellen dat wordt beoordeeld door een expertencommissie. De minister van Cultuur beslist dan of de praktijk wordt opgenomen in de Inventaris Vlaanderen.

Deze website bevat dus zowel:

• inzendingen door mensen, gemeenschappen en organisaties in Vlaanderen die hun praktijk erkennen als immaterieel erfgoed en dit via immaterieelerfgoed.be zichtbaar maken
• alsook erfgoedpraktijken die opgenomen zijn in de officiële Inventaris Vlaanderen van het Immaterieel Cultureel Erfgoed. Die praktijken herken je aan het hartje.

> Hier vind je meer info over de Inventaris Vlaanderen

Werkplaats immaterieel erfgoed is de organisatie voor immaterieel erfgoed in Vlaanderen. 

De Werkplaats is gangmaker voor het borgen van levend erfgoed in Vlaanderen, zet de diversiteit aan kleine en grote gebruiken in de samenleving vandaag in de kijker en versterkt ze in hun kracht. 

De Werkplaats vormt een draaischijf voor de vele betrokkenen die immaterieel erfgoed van toekomst willen verzekeren: de erfgoedgemeenschappen, het erfgoedbeleid, de erfgoedsector én de groeiende groep mensen en organisaties vanuit andere maatschappelijke invalshoeken. De organisatie is actief in Vlaanderen en Brussel, (inter)nationaal vernetwerkt, en schakelt doorlopend tussen het brede veld en het zich ontwikkelende beleid.