Ken­nis­dos­sier: toerisme

De hernieuwde aandacht voor het lokale weefsel biedt prachtige kansen. Toerisme kan immaterieel erfgoed op dreef houden, nieuwe perspectieven bieden of zelfs nieuw leven inblazen. De internationale en nationale belangstelling zorgt voor lokale fierheid, draagt bij aan de uitbouw van lokale voorzieningen, garandeert het behoud van traditionele kennis en brengt erfgoedgemeenschappen economische vooruitgang.

Tegenover deze voordelen staan echter ook reële risico’s: ‘toeristificatie’ en ‘overtoerisme’. Door overmatig en ondoordacht in te zetten op toerisme kan een erfgoedpraktijk worden uitgehold. De erfgoedgemeenschap ziet de ziel van haar evenement of traditie dan vertrappeld worden onder het gewicht van de toeschouwers. Het risico op commodificatie en commercieel misbruik loert om de hoek wanneer erfgoed al te veel op haar verkoopwaarde wordt geschat, in plaats van op de vele functies, waarden en betekenissen die het als erfgoedpraktijk voor de betrokkenen kan hebben.

Dit stelt ons voor cruciale vragen:

• Hoe ontwerpen we een optimale én duurzame bezoekerservaring die beklijft en tegelijk het immateriële erfgoed respecteert?
• Hoe promoten we immaterieel-erfgoedtoerisme terwijl we de spontaniteit van een praktijk vrijwaren die 'gewoon' door de betrokkenen in hun lokale context wordt beleefd?
• Hoe geven we vorm aan een evenwichtige en wederkerige samenwerking tussen de erfgoedgemeenschap en professionals uit het toerisme?

Het is immers altijd van het grootste belang dat de immaterieel-erfgoedgemeenschappen zelf baat hebben bij de acties met betrekking tot hun erfgoed. Dit stemt volledig overeen met de agenda van de beweging voor duurzaam toerisme, die resoluut kiest voor een grotere betrokkenheid van gemeenschappen en zoekt naar de draagkracht van een plaats.

Voor een duurzaam immaterieel-erfgoedtoerisme moet de toeristische sector de link leggen met de gepassioneerde aanpak van erfgoedgemeenschappen, een uitdaging die ze samen moeten aangaan. Omdat er een grote vraag leeft naar toeristische ontwikkeling op het snijvlak met immaterieel erfgoed, exploreert Werkplaats immaterieel erfgoed volop de uitdagingen en mogelijke benaderingen voor de toekomst.

In dit themadossier bundelen we inzichten, onderzoek en initiatieven die dit vraagstukverdiepen. We zetten samenwerkingsprojecten en praktijkonderzoek op, we brengen casestudies bijeen, verzamelen literatuur en methodes, en organiseren studiedagen, ontmoetingen en webinars. Dit doen we steeds in nauwe samenwerking met partners uit het veld van immaterieel erfgoed, toerisme, beleid en de onderzoekswereld, zowel in binnen- als buitenland, om zo te bouwen aan een levendig en respectvol netwerk en ecosysteem dat dit steeds breder kan uitzetten op het terrein.