Alle projecten Testcase digitaal registreren van immaterieel erfgoed

Testcase digitaal registreren van immaterieel erfgoed

Collectie Digitaal Museum

Waarom een testcase rond digitale registratie?

Immaterieel erfgoed vraagt om een andere benadering dan de zorg voor materiële collecties. Het gaat om levende praktijken, kennis en vaardigheden die worden gedragen en doorgegeven door erfgoedgemeenschappen. Voor collectiebeherende organisaties zoals musea, archieven en erfgoedbibliotheken brengt dit nieuwe uitdagingen met zich mee.

Hoe registreer je een praktijk die voortdurend evolueert? Hoe leg je de relatie tussen een praktijk en de objecten, foto's of documenten die ermee verbonden zijn? En hoe zorg je ervoor dat ook de betrokken erfgoedgemeenschappen een plaats krijgen binnen die registratie?

Sinds het Cultureelerfgoeddecreet van 2017 groeit de aandacht voor een geïntegreerde benadering van roerend en immaterieel erfgoed. Steeds meer collectiebeherende organisaties nemen immaterieel erfgoed op in hun werking, maar de bestaande registratiesystemen zijn daar niet voor ontworpen. Ze vertrekken vanuit objecten, terwijl immaterieel erfgoed draait om mensen, praktijken, kennis en de relaties daartussen.

Van vraagstuk naar testcase

Tijdens het project Plannen voor de toekomst: ICE (in)begrepen (2019–2021) kwam digitale registratie naar voren als één van de grootste uitdagingen voor collectiebeheerders die rond immaterieel erfgoed werken. Daarom ontwikkelden Werkplaats immaterieel erfgoed en meemoo de Testcase Digitaal Registreren: een gezamenlijk ontwikkelingstraject waarin werd onderzocht hoe (elementen van) immaterieel erfgoed een volwaardige plaats kunnen krijgen binnen digitale collectieregistratiesystemen.

De testcase werd uitgewerkt samen met de Proeftuinmusea en het Lerend Netwerk. De ambitie was niet om bestaande registratiesystemen volledig te herdenken, maar om na te gaan welke concepten, relaties en gegevens nodig zijn om immaterieel erfgoed op een consistente en duurzame manier te registreren. Daarbij stond de wisselwerking tussen immaterieel erfgoed, collectieobjecten, documentatie en erfgoedgemeenschappen centraal.

Plannen voor de toekomst: immaterieel erfgoed (in)begrepen in musea

Drie sessies, één gezamenlijk ontwikkeltraject

De testcase bestond uit drie opeenvolgende werksessies:

Tijdens een eerste brainstormsessie werden de terminologie, de algemene kenmerken en de structuur van een mogelijk datamodel verkend.
Vervolgens werd een eerste ontwerp van het datamodel besproken en verfijnd.
In een derde en laatste sessie pasten de deelnemers het model toe op hun eigen praktijkvoorbeelden en werd de bruikbaarheid ervan in de praktijk getest.

Deze gezamenlijke aanpak bracht de expertise van collectiebeheerders, museumregistratoren en specialisten in immaterieel erfgoed samen. De testcase resulteerde in de eerste use cases voor het registreren van (sporen van) immaterieel cultureel erfgoed in een digitaal datamodel. Deze praktijkvoorbeelden vormden een belangrijke toetssteen voor de verdere ontwikkeling van het model.

De veertien use cases werden ontwikkeld door:

PARCUM
Red Star Line Museum
Bakkerijmuseum Veurne
DIVA (museum voor diamant, juwelen en zilver)
Museum De Mindere
Industriemuseum
Musea Maaseik
Jenevermuseum

M Leuven
FOMU
Eperon D'Or
Memorial Museum Passchendaele 1917
ETWIE
Museum Hof Van Busleyden

Ontdek alle use cases

Van testcase naar datamodel

Op basis van de inzichten uit de testcase ontwikkelden Werkplaats immaterieel erfgoed en meemoo een eerste voorstel tot een OSLO-datamodel voor de registratie van immaterieel erfgoed. Daarnaast werden concrete beschrijvingsregels en beleidsaanbevelingen uitgewerkt die collectiebeherende organisaties ondersteunen bij het registreren van immaterieel erfgoed en de relaties met hun collecties.

De inzichten, methodiek en resultaten van het traject werden samengebracht in het rapport Immaterieel erfgoed transformeren in data: naar een datamodel voor het registreren van immaterieel erfgoed in collectieregistratiesystemen. Daarmee legde de testcase een belangrijke basis voor een meer geïntegreerde en gestandaardiseerde registratie van immaterieel erfgoed binnen collectiebeherende organisaties.

Lees het rapport

Kennis delen en verder ontwikkelen

Internationale doorwerking

De resultaten van de Testcase Digitaal Registreren bleven niet beperkt tot Vlaanderen. In samenwerking met ICOM Belgium Flanders werd het rapport geactualiseerd, vertaald naar het Engels en internationaal verspreid onder de titel An application profile for recording ICH in museums' collection management systems.

De Engelstalige publicatie vormde een belangrijke stap om de ontwikkelde methodiek ook internationaal te delen en verder te toetsen. Ze werd onder meer voorgesteld binnen de CIDOC Intangible Cultural Heritage Working Group van ICOM, waar het Vlaamse traject als vertrekpunt dient voor de verdere ontwikkeling van een internationale standaard voor de registratie van immaterieel erfgoed in collectiemanagementsystemen.

Verdere ontwikkeling in Vlaanderen

Ook binnen Vlaanderen kreeg het traject een vervolg. In 2023 organiseerden Werkplaats immaterieel erfgoed en meemoo de inspiratie- en netwerkdag 'Digitale ontwikkelingen op het snijvlak van immaterieel erfgoed en collecties'.

Tijdens deze studiedag werden het datamodel en de inzichten uit de testcase voorgesteld, samen met inspirerende praktijkvoorbeelden van musea en erfgoedorganisaties die experimenteerden met de registratie van immaterieel erfgoed.

Daarnaast werd vooruitgeblikt op nieuwe ontwikkelingen, de rol van het model binnen het digitale erfgoedlandschap en de internationale samenwerking rond de uitbouw van standaarden.

Recording and presentations: CIDOC ICH Working Group

20 juni 2023

On May 23, 2023 a hybrid session on ‘capturing intangible cultural heritage (ICH) into data: towards a standard for recording living heritage in collection management systems’ took place. The session was organised by the CIDOC ICH Working Group, hosted by Workshop intangible heritage Flanders and ICOM Belgium Flanders.

Meer lezen

Digitale ontwikkelingen op het snijvlak van immaterieel erfgoed en collecties: terugblik op de inspiratie- en netwerkdag

Op 23 mei 2023 verzamelden we bij het FeliX Art & Eco Museum voor een dag vol inspiratie rond actuele thematieken m.b.t. digitale ontwikkelingen in het immaterieel-erfgoedlandschap die raken aan het werk van collectiebeheerders.

Meer lezen