Balinese dans in Vlaanderen

Oorsprong en historische context 
Balinese dans is geworteld in het hindoeïsme. Terwijl de islam zich over het grootste deel van Indonesië verspreidde, behield Bali zijn hindoeïstische cultuur. De hoogtijperiode van de Balinese koninkrijken, rond de 16e en 17e eeuw, was een gouden tijdperk voor dans en muziek. Kenmerkend zijn de rijke kostuums met goud en rood, de verfijnde handgebaren gebaseerd op mudra's (symbolische handgebaren) uit de hindoeïstische iconografie, en de gamelanmuziek. Tot vandaag is dans op Bali een podiumkunst maar ook een fundamenteel onderdeel van het gemeenschaps- en religieuze leven. 

De dans: drie pijlers 
Balinese dans steunt op drie pijlers. Agèm is de basishouding: de voeten staan in een vaste positie, het gewicht rust op de rechtervoet en de ellebogen zijn altijd hoger dan de handen. Tandang is de manier waarop de danser van de ene houding naar de andere beweegt.Tangkep is de expressie: het gevoel van de dans. Op optredens mogen tanden niet zichtbaar zijn en vertelt het gezicht, en vooral de ogen, het verhaal. Blijdschap, droefheid, fierheid en woede worden uitgedrukt via de ogen. 

Er zijn drie soorten dans binnen de Balinese traditie. De wali-dansen zijn heilig en uitsluitend bedoeld voor ceremonies in de tempel. De bebali-dansen ondersteunen ceremonies en hebben een rituele functie, maar zijn ook bedoeld om de aanwezigen te vermaken. De balih-balihan-dansen zijn de seculiere dansen voor een breder publiek. Deze soort dansen zijn het meest te zien bij optredens buiten religieuze contexten. 

De muziek: gamelan 
Bij Balinese dans hoort gamelanmuziek. Een gamelanorkest bestaat uit metalen instrumenten: platen, gongen, ketels, aangevuld met fluiten en trommels. Een volledig orkest kan tot veertig muzikanten tellen. De muziek bestaat uit verschillende lagen: lage metalen platen als basistonen, gongen die de structuur markeren, ketels die de ritmische accenten spelen, fluiten die versieringen aanbrengen en trommels die het ritme aansturen. De muziek is pentatonisch gestemd (afgestemd op een toonreeks van vijf tonen per octaaf), maar de precieze stemming is uniek voor elk orkest. Traditioneel bepaalt de bouwer de stemming, waardoor elk ensemble een eigen klankidentiteit heeft. 

De muziek wordt niet geleerd via bladmuziek, maar via orale overdracht: luisteren, imiteren en herhalen. Muzikanten stemmen niet op een dirigent af maar op elkaar, door fijn gehoor en jarenlange gemeenschappelijke ervaring. 

Overdracht en gemeenschap in Vlaanderen 
Dwi Mekar, een Balinese dansschool in Antwerpen die zich inzet voor het doorgeven van Balinese dans en muziek, is opgericht door Eka Santi Dewi en Maarten Scott. Ze combineren de Balinese manier van leren, via imitatie en op gevoel, met meer uitleg die aansluit bij een westerse leeromgeving. Leerlingen leren de basisposities, de overgangsbewegingen en de expressie stap voor stap. Videoregistraties helpen hen om hun eigen vooruitgang te volgen. Bij optredens werken ze soms samen met een Balinese muzikant die zorgt voor live gamelanmuziek. 

Een belangrijk ankerpunt voor de gemeenschap is de Balinese tempel van Pairi Daiza, de grootste Balinese tempel buiten Indonesië. Dwi Mekar treedt hier vijf tot zes keer per jaar op bij religieuze ceremonies. Die momenten zijn voor de Balinese diaspora van onschatbare waarde: ze bieden een plek om hun cultuur ten volle te beleven, ver van huis. 

Deze omschrijving werd geschreven door CEMPER op basis van een gesprek met Ayu, Eka en Maarten van Dwi Mekar. Wil je meer weten over de manier waarop ze Balinese dans doorgeven in Vlaanderen? Lees dan dit artikel op de website van CEMPER: https://cemper.be/nieuws/dwi-mekar