Cir­cu­sa­cro­ba­tie met Guinese wortels in Vlaanderen

Historische context 

Circus als formele kunstvorm in Guinea dateert van de jaren 1990, toen Circus Baobab, met ondersteuning van een Franse circusartiest, voor het eerst gestructureerde trainingen aanbood in Conakry. Acrobatische bewegingen waren wel al lang verweven in de traditionele Guinese dans. Vandaag zijn Guinese circusartiesten actief op alle continenten. 

Technieken en disciplines 

Grondacrobatie en menselijke piramides vormen de kern van Guinese circuskunst. De menselijke piramides zijn grote, collectieve constructies waarbij meerdere artiesten boven op elkaar klimmen en evenwicht houden. Deze figuren vereisen vertrouwen, kracht en nauwkeurige coördinatie van de hele groep. Een voorbeeld hiervan is de colonne à trois, waarbij drie mensen verticaal op elkaar staan. Grondacrobatie bestaat uit reeksen van backflips, salto's en gecombineerde sprongen die individueel of collectief worden uitgevoerd. Partneracrobatie is ook sterk aanwezig. Daarbinnen zijn er twee hoofdrollen: de drager (porteur) en de vlieger (voltigeur). De vlieger voert acrobatische figuren uit op, van of boven de drager: handstanden op uitgestrekte handen, salto's van de schouders, figuren in de lucht. De drager draagt, vangt en gooit. Specifieke veelvoorkomende vormen zijn de banquine (twee of meer dragers die samen een vlieger hoog in de lucht gooien) en de perche (een lange stok gedragen door een porteur, waarop de vlieger balanceert). 

Stijl en uitvoering 

De uitvoering is energiek, direct en sterk verbonden met de aanwezigheid van publiek en muziek. Percussie (met name de djembé, doundoun, sangban en kinkédi) wordt gebruikt in voorstellingen, maar soms ook tijdens trainingen. In Guinee trainen percussionisten en acrobaten vaak samen, de band tussen muziek en beweging is deel van de techniek. De expressie is collectief van aard: ook solo- en duonummers zijn onderdeel van een groepsperformance die gedragen wordt door gedeelde energie en het plezier van het samendoen. 

Overdracht en leertraject 

De overdracht van Guinese circusacrobatie verloopt via het principe van maître et élève: een artiest met meer ervaring neemt een of meerdere jongere leerlingen onder de vleugels. Dit is geen formele meester-leerlingrelatie maar een informeel, praktijkgericht mentorschap dat plaatsvindt binnen de trainingsgroep. De groep organiseert zich zo dat er dagelijks trainingen zijn en iedereen die kan komt. Het leerproces is iteratief en fysiek: door herhaling, door vallen, door toe te kijken en onmiddellijk na te doen. Het ideaal van stap-voor-stap, met veiligheidsprotocollen en theoretische voorbereiding, staat minder centraal dan directe participatie en moed. Dit vraagt van de leerling zowel lichamelijke inzet als mentale veerkracht. 

Gemeenschap en sociale betekenis 

Guinese circusacrobatie is meer dan een artistieke praktijk: het is een sociale structuur. In Guinee biedt het jongeren een alternatief voor armoede en uitzichtloosheid. Het creëert een gemeenschap van gelijkgestemden die samen trainen, samen eten en samen bouwen aan een toekomst. 

In Vlaanderen 

In Vlaanderen wordt deze traditie levend gehouden door circusgezelschap Amoukanama, dat Guinese acrobaten en Belgische artiesten samenbrengt in co-creaties, voorstellingen en educatieve projecten.  Wanneer Guinese artiesten optreden, doorbreken ze clichés en bouwen ze een menselijke verbinding op met een publiek dat hen misschien nooit anders zou hebben ontmoet. Voor kinderen en jongeren met een migratieachtergrond zijn de artiesten ook rolmodellen: zichtbare voorbeelden van kracht, talent en waardigheid.

Deze omschrijving werd geschreven door CEMPER op basis van een gesprek met Nathalie Vandenabeele en Facinet Camara van Amoukanama. CEMPER schreef ook een artikel over de manier waarop Amoukanama circus doorgeeft in Guinee en in Vlaanderen: https://cemper.be/nieuws/hoe-amoukanama-circus-doorgeeft-over-grenzen-culturen-en-generaties-heen