Mariale processie 'Maria groet de stad'

In 1124 werd de stad Antwerpen aan Onze-Lieve-Vrouw toegewijd. In 1399 ging de processie of de ‘ommeganck’ voor het eerst uit. Een beeld van Maria werd daarbij rondgedragen en begeleid door de Antwerpse notabelen, aangevuld met de Antwerpse reus Antigoon en een waterspuwende dolfijn en walvis. Het was en is een feest voor de hele stad. 

Door de jaren heen
De processie werd vanaf 1968 enkele jaren onderbroken. Het leek niet meer ‘van de tijd’. Vanaf 2016 werd de processie terug georganiseerd , maar de werking viel uiteen bij COVID in 2020.  In 2022 gebeurde er in onze kapel een bevraging bij alle leden, wat we nu eigenlijk een kernwaarde vonden in de devotie tot Maria. De processie bleken we heel belangrijk te vinden. Dus werd er navenant gehandeld en een nieuwe werkgroep opgestart.

Die zorgde ervoor dat de processie in 2023 terug ‘buiten’ kwam: eerst met een toer rond de kathedraal, dat hield zes stop- en wisselpunten in, dus 48 dragers. Het was boksen om die bij elkaar te krijgen en sommige mensen droegen twee keer. Maar we toonden Maria aan de stad, we kwamen met haar naar buiten. Niet triomfantelijk, maar gewoon feestelijk. ‘Ons moeder was er’. Het jaar nadien raadde de politie ons aan om de rondgang groter te maken; in de kleine straatjes rond de kathedraal werd het anders te druk door alle toeschouwers. 

Voor de ommegang van 2024 hadden we meteen een luxeprobleem; er meldden zich 103 dragers aan. Het was dan ook een feesteditie; Maria was dat jaar 900 jaar patrones van Antwerpen en de processie zou voor de 625ste keer uitgaan. Er werden snel nog stoppunten bij gemaakt, uiteindelijk 14 en de afstand zou 1,3 km in het totaal worden, doorheen het historische deel van de stad. Stadstrommelaars en hoornblazers zetten zich in de kop van de stoet om de komst van het beeld aan te kondigen. 

Sindsdien is de bal aan het rollen. We houden nu dezelfde route aan, maar het is steeds makkelijker om dragers te vinden. De dragers van het jaar voordien komen vaak terug en brengen vrienden en kennissen mee. Mensen vinden het een eer om het beeld te mogen dragen en we discrimineren niet; iedereen die zich aanbiedt, mag mee dragen.

Het beeld
Het rondgedragen beeld is een massief houten beeld. Normaal staat het in de zijkapel van de kathedraal en draagt kleren die meegaan met de liturgische tijd. Maar er zijn ook extra feestelijke gewaden die gedurende de eeuwen betaald zijn door de Antwerpenaren en met veel zorg bewaard werden. Een van die kleren haalt onze conservator met zijn team boven.  Het Mariabeeld wordt aangekleed met rieten onderrokken en zware zilveren schoot, lang kleed en brede mantel. Het kindje Jezus op haar arm krijgt een geassorteerd manteltje. Dan nog de grootste kroon, een gouden staf en druiventros, een diamanten halsketting en Maria is klaar voor het feest. Het hele beeld weegt aangekleed zo’n 400 kg. Er zijn telkens acht dragers nodig en reservemensen voor ondersteuning.

De dragers kunnen maximaal honderd stappen zetten met het beeld. Er worden dus meerdere stops voorzien, die niet meer dan 100 meter uit elkaar liggen. Op de stoppunten staan tegenwoordig vaak een zanger of een zanggroep om Maria en de processiegangers toe te zingen. Heel gezellig. Er zijn ongeveer 120 dragers nodig. Die worden breed gerekruteerd om de Antwerpse bevolking te kunnen reflecteren. Voor de dragers is het een bijzondere eer om het beeld van Maria op hun schouders te mogen dragen. Inclusie en diversiteit zijn daarbij van groot belang. 

De dragers
Er zijn nu dragersgroepen van de Antwerpse en Zeebrugse havenarbeiders, de jongerengroep Kamino, de Venerabelkapel van de kathedraal, de brancardiers van de diocesane Lourdesbedevaart, de Mariakapel van de Sint Jacobskerk, de Sint Michielsgilde van Antwerpen en verschillende andere nationale en internationale Mariakapellen. 

Verloop
De dragers worden vanaf half vijf in de kathedraal onthaald en krijgen een duidelijke briefing. Ze moeten ook even ‘passen’ zodat ze qua hoogte uitgebalanceerd zijn en het beeld niet scheef hangt. De processie zelf vertrekt op 14 augustus om 18u, de vooravond van de Antwerpse moederkesdag. Aansluitend gaat er een feestelijke eucharistie door, voorgegaan door de bisschop.

De gevolgde route: vertrek aan de kathedraal, van de Handschoenmarkt gaat het naar de Torfbrug, dan de Grote Markt. Via de Suikerrui naar de Hoogstraat tot aan de Reyndersstraat, terug naar de Oude Koornmarkt en via de Groen Kerkhofstraat, de Groenplaats op. We steken over naar het midden van de Groenplaats, om langs de Jan Blomstraat terug te keren naar de Handschoenmarkt. 

Alle dragers lopen in principe voor het beeld. Van zodra ze gedragen hebben, lopen ze naar voor in de processiestoet. Daar sluiten ze aan achter de hoornblazers en doedelzakspelers die nu in de kop van de stoet lopen, achter de misdienaars. Achter het beeld volgt eerst de clerus, met de bisschop van Antwerpen en de pastoor van de kathedraal. Een internationale gebedsgroep uit Edegem bidt tijdens de rondgang de Rozenkrans en ons eigen koor Scola Mariae Cantorum zingt tussenin het ‘Te Lourdes op de bergen’. Zij zorgen ervoor dat het een biddende processie is. Daarachter stappen de gilden en kapellen; die van de kathedraal, van Antwerpen, van Vlaanderen en van Nederland.  Er stappen verschillende Nederlandse broederschappen mee. Wederkerig gaan wij dan ook graag naar hun processies. Verenigingen zoals ‘Voor Kruis en Beeld’ en ‘Pro Petri Sede’ begeleiden de processie. 

Maria groet de stad
Het doel en thema van de processie is ‘Maria groet de stad’. We willen zoveel mogelijk mensen betrekken, van allerlei pluimage, maar met behoud van het biddende karakter. In wezen is het Maria die naar buiten treedt en de mensen uitnodigt om haar in de kathedraal te bezoeken voor een gebed, een ontmoeting of een stil moment.

We zijn dan ook blij dat we bijvoorbeeld de Afrikaanse gemeenschap vorig jaar meekregen, en de Russische orthodoxe gemeenschap. Elk jaar proberen we ruimer te rekruteren en te enthousiasmeren. 

15 augustus, Moederkesdag in Antwerpen
Op 15 augustus, moederkesdag, blijft het Mariabeeld vooraan in de kathedraal staan in vol ornaat. De kathedraal is de hele dag gratis toegankelijk voor iedereen(Antwerpenaren kunnen er sowieso heel het jaar gratis in). Om 10u is er een pontificale eucharistie, om 12.30u een Engelstalige mis, om 15u wordt de Rozenkrans gebeden, om 17u volgt de vesperdienst. Daarna wordt het beeld van Maria terug gedragen naar de noordelijke zijkapel.