Con­tor­ti­o­nis­me: een lichaam in beweging

Een bekend beeld is de eindpose waar voeten over het hoofd reiken terwijl de kin de grond raakt en de benen erover komen. Deze techniek vraagt een lichamelijke basis die jarenlang wordt opgebouwd. Hoe die basis vervolgens op scène wordt ingezet, hangt sterk af van de artistieke keuzes van de beoefenaar.  

Deze registratie is geschreven vanuit de ervaring van Marina Cherry, circuskunstenaar en choreografe gevestigd in Brussel. Zij beoefent de discipline en geeft ze door.  

Marina legt het zwaartepunt van de techniek niet bij de eindpose, maar bij de weg of choreografie ertussen. Ze noemt haar werk grotesk van karakter, op het raakvlak van circus, dans en theater.  

Rekwisieten zijn voor Marina niet nodig: ze werkt het liefst met een minimum aan hulpmiddelen en een sober kostuum, zodat de focus op het lichaam blijft. Ze brengt haar werk voornamelijk in theaters en black-box zalen, in combinatie met andere podiumkunsten.  

De techniek in de praktijk 

De kern van de technische training in contortionisme is het opbouwen van actieve flexibiliteit: spieren tegelijk strekken én laten werken, in plaats van ze enkel passief te rekken. Zonder voldoende opgebouwde kracht in onder meer romp, rug, schouders en heupen is er meer kans op blessures. Voor training thuis of onderweg volstaan eenvoudige hulpmiddelen zoals een elastische band, een muur of een trainingspartner om tegen te werken. 

Marina zelf volgde een opleiding van vijf jaar: eerst twee jaar in Montréal, vervolgens drie jaar in Brussel. Nu ze als zelfstandig artieste werkt, ziet haar dagelijkse praktijk er compacter uit dan tijdens haar opleiding, met minder nadruk op verschillende uren repeteren maar met meer ruimte voor bewegingsonderzoek en improvisatie. 

Voor wie wil beginnen met contortionisme, raadt Marina aan om rustig op te bouwen: start met een kwartier stretchen per dag, verspreid over de verschillende lichaamsdelen en breid dat geleidelijk uit. Dit doe je liefst onder begeleiding van een leraar of coach, aangezien elk lichaam anders reageert. 

Hoewordt contortionisme doorgegeven? 

Contortionisme wordt onder meer aangeleerd aan circusscholen. Marina volgde in Montréal les bij leraren met een Russische achtergrond. In haar visie werkten deze leerkrachten methodisch en technisch streng. Het doel van de training was hetperfectioneren van een afgerond nummer. Toen ze nadien in Brussel aan ESAC verder studeerde, ervoer ze de school er als meer open, met ruimte voor eigen artistiek onderzoek en minder nadruk op het presenteren van afgewerkte nummertjes. 

In België biedt de ESAC (École Supérieure des Arts du Cirque) in Brussel een opleiding aan waarin contortionisme kan worden gevolgd. Volgens Marina is het er eerder zeldzaam om deze techniek te volgen als volwaardige hoofddiscipline; het wordt vaker gecombineerd met andere disciplines, zoals luchtacrobatiek of acrodans. 

Marina geeft contortionisme nu door via workshops en lessen, onder meer aan de school in Brussel waar ze zelf studeerde. Ze werkt met actieve kracht- en flexibiliteitsoefeningen en partnerwerk waarbij twee beoefenaars elkaar helpen om weerstand op te bouwen. Marina gebruikt ook graag conceptuele prikkels (een woord, een beeld) om cursisten van technische herhaling naar bewegingsimprovisatie te brengen. 

Een boodschap die Marina daarbij uitdrukkelijk wil meegeven: contortionisme mag niet neerkomen op het kwellen van het lichaam en het op zoek gaan naar extreme grenzen. Contortionisme komt voor Marina net het best tot zijn recht vanuit zorg voor het eigen lichaam. 

*Deze registratie is gebaseerd op een interview tussen CEMPER (Centrum voor Muziek- en Podiumerfgoed) en circusartieste Marina Cherry en kadert binnen de oproep van Circuscentrum en CEMPER om meer zichtbaarheid te geven aan de diverse circustechnieken in Vlaanderen.