Lam­pen­ra­dio's herstellen in het Olens Radiomuseum

Wat zijn lampenradio's?
In het werkhuis van het Olens Radiomuseum herstellen ervaren technici oude lampenradio’s uit heel de wereld. Een lampenradio, ook wel buizenradio genoemd, gebruikt elektronenbuizen om radiosignalen te versterken en om te zetten in hoorbaar geluid. Omdat deze buizen lijken op gloeilampen, worden ze ook wel radiolampen genoemd. Lampenradio’s waren vooral populair tussen 1920 en 1970. Daarna werden ze geleidelijk vervangen door transistorradio’s. Die werken met kleine elektrische onderdelen, transistors genoemd, in plaats van radiolampen.

In principe werken lampenradio’s op dezelfde manier als transistorradio’s. Het grootste verschil is dat de lampen eerst moeten opwarmen. Een transistorradio speelt bijna meteen wanneer je hem aanzet, terwijl je bij een lampenradio soms tot vier minuten moet wachten. Daardoor wordt ook de kast van de radio merkbaar warm. Daarnaast waren de vroegste lampenradio’s vaak groot en zwaar door de relatief grote radiolampen van die periode.

Wat een radiohersteller moet kennen en kunnen
Bij het herstellen van een lampenradio moet je heel voorzichtig zijn. Deze radio’s werken met een hoge spanning, waardoor het herstellen ervan gevaarlijker is dan het herstellen van moderne transistorradio’s. Daarnaast moet een radiohersteller het technische schema van een radio goed kunnen lezen. Dat schema toont de verschillende onderdelen van een radio en laat zien hoe het radiosignaal van de antenne tot bij de luidspreker loopt. Door het schema te volgen, kan de hersteller gericht op zoek gaan naar de oorzaak van het probleem. Tot slot is ook kennis van de wet van Ohm belangrijk. Die wet beschrijft hoe spanning, stroom en weerstand met elkaar samenhangen. Ze maakt duidelijk dat er meer stroom loopt wanneer de spanning hoger is en minder stroom wanneer de weerstand groter is.

Het herstellen van lampenradio's
Het herstellen start met het opsporen van de oorzaak van het probleem. Eerst controleren en vervangen de herstellers de radiolampen. Die raken na verloop van tijd uitgeput en zijn vaak de reden dat een radio niet meer speelt. Het vervangen van zo’n lamp is relatief eenvoudig: de oude lamp wordt eruit gehaald en een nieuwe wordt erin gedraaid. Het Radiomuseum heeft ongeveer 3.000 radiolampen op voorraad.

Speelt de radio nog steeds niet, dan meten de herstellers de spanningen in de verschillende onderdelen van het toestel. Beginnen doen ze bij het uitgangsgedeelte van de radio. Met een meettoestel meten ze welke spanningen daar aanwezig zijn. Vervolgens vergelijken ze die met de spanningen die volgens het schema normaal zouden moeten zijn. Zijn de gemeten waarden in orde, dan zit het probleem niet in het uitgangsgedeelte van de radio. Dan controleren de herstellers op dezelfde manier alle volgende onderdelen van de radio, totdat het probleem is opgespoord.

Vaak komen de radioherstellers zo uit bij een defecte weerstand ergens in de radio. Een weerstand is een klein elektronisch onderdeel dat de stroom in een radio afremt en meebepaalt hoeveel spanning er op een bepaald punt aanwezig is. Soms ontdekken de technici dat de gelijkrichter van de radio stuk is. Die zorgt ervoor dat de wisselstroom uit het stopcontact wordt omgezet in gelijkstroom die de radio nodig heeft om te kunnen werken. Wanneer de weerstand of de gelijkrichter verouderd of beschadigd is, werkt de radio niet meer correct. Het vervangen ervan vraagt vakmanschap, want er komt nauwkeurig soldeerwerk bij kijken.

Het opsporen van fouten in de spanning kan ook met behulp van een oscilloscoop. Dit meettoestel maakt elektrische signalen zichtbaar, zodat de hersteller kan controleren waar het signaal verstoord raakt.

De herstellers van het Olens Radiomuseum
In het werkhuis van het Olens Radiomuseum brengen enkele vrijwilligers oude lampenradio’s uit heel de wereld weer aan de praat. Een van hen is Frans Van Bauwel. Hij volgde een opleiding tot elektricien en raakte al op jonge leeftijd geboeid door radio’s. In 2016 werd Frans lid van de vzw van het Olens Radiomuseum. Aanvankelijk ondersteunde hij vooral de rondleidingen, maar vandaag vind je hem voornamelijk terug in het werkhuis van het museum, waar hij zijn expertise als elektricien volop kan inzetten. Het mooiste aspect aan het herstellen van oude radio’s vindt Frans het contact met de klanten en het opnieuw tot leven brengen van een stukje familie-erfgoed, waar vaak heel wat herinneringen aan verbonden zijn.

Frans en de andere radioherstellers in het Olens Radiomuseum krijgen niet alleen schatten van radio’s binnen, maar soms ook echte schatten in radio’s. Zo vonden ze ooit 500 Belgische frank in een radio en in een ander toestel een huwelijksfoto.