Ga verder naar de inhoud
Afbeeldingsinformatie

Verven met natuurlijke kleuren uit planten

Verven met natuurlijke kleuren uit planten: een herontdekking van oude kleurtechnieken
Verven met planten is een oude techniek waarbij natuurlijke kleurstoffen, gewonnen uit verschillende delen van planten zoals wortels, bladeren, bloemen en schors, worden gebruikt om materialen zoals textiel, papier, leer, hout en touw te kleuren. Deze ambachtelijke praktijk is diep geworteld in vele culturen wereldwijd en biedt een duurzaam alternatief voor synthetische kleurstoffen. In tegenstelling tot chemische verven, die vaak uniform en intens zijn, resulteren plantkleuren in unieke, variabele tinten die de natuurlijke eigenschappen van de gebruikte planten weerspiegelen.

Het verfproces bestaat uit drie stappen: eerst worden de kleurstoffen uit het plantmateriaal geëxtraheerd door ze te koken in water. Vervolgens wordt het textiel voorbereid met een beits om de kleur te fixeren en te versterken. Beitsen houdt in dat natuurlijke vezels behandeld worden met een chemische substantie, de beits. Deze beits zorgt voor een verbinding tussen de vezels en de kleurstoffen van de planten, waardoor de kleur beter hecht en langer behouden blijft. Een van de meest gebruikte beitsen bij plantaardig verven is aluin, dat mild, veilig en effectief is, en heldere, diepe kleuren oplevert. IJzersulfaat wordt vaak gebruikt om donkere tinten zoals grijs en zwart te versterken. Tannines, die van nature aanwezig zijn in planten zoals eikenbast of walnootschillen, fungeren als een natuurlijke vorm van beits. Tot slot wordt het textiel ondergedompeld in de kleurstofoplossing en verhit, vaak gedurende langere tijd, zodat de kleur diep in de vezels kan trekken. Dit nauwkeurige proces vergt geduld en aandacht voor detail, maar resulteert in prachtige en duurzame kleuren.

Kennis en kunde
Verven met planten vereist specifieke kennis en vaardigheden. Ambachtslieden moeten weten welke planten geschikt zijn voor bepaalde kleuren en hoe de kleurstoffen optimaal uit de planten kunnen worden geëxtraheerd. Dit vergt inzicht in de verschillende natuurlijke vezels, het chemische proces van kleurstofextractie, en de invloed van factoren zoals pH-waarde, temperatuur en verftijd op het eindresultaat. Ook het voorbehandelen van textiel met beitsen om de hechting van de kleur te verbeteren, vraagt om vakkennis en ervaring.

Heropleving
De praktijk van verven met planten beleeft een heropleving. Ondanks de overvloed aan synthetische kleurstoffen, groeit de interesse in natuurlijke en duurzame alternatieven. Steeds meer kunstenaars en ambachtslieden richten zich op het herontdekken en revitaliseren van deze oude techniek. 

Ook binnen onze onderwijsinstellingen en kunstopleidingen wordt plantverven steeds vaker geïntegreerd in het curriculum. Hierdoor wordt de eeuwenoude kennis van plantverven doorgegeven aan een nieuwe generatie kunstenaars en ambachtslieden, die de techniek niet alleen behouden, maar ook verder ontwikkelen

Pigmento vzw
Door het promoten, herstellen en behouden van de kennis rond plantverven draagt Pigmento vzw niet alleen bij aan het behoud van cultureel erfgoed, maar ook aan een bredere beweging richting duurzaamheid en milieubewustzijn. Het laat zien dat plantverven meer is dan een ambacht; het is een krachtig middel voor verbinding, zorg en creativiteit, dat het leven van mensen op een positieve manier kan beïnvloeden. Dankzij de betrokkenheid van een nieuwe generatie blijft deze oude techniek relevant en dynamisch.

Pigmento vzw vestigt hierbij bijzondere aandacht op het betrekken van een breed publiek, van jong tot oud. Een sprekend voorbeeld hiervan is het project Kleurrijk Stuivenberg met het psychiatrisch dagziekenhuis Stuivenberg, waar nadien, samen met patiënten, de reuzin Stuifke werd gecreëerd. Deze initiatieven tonen hoe cultureel erfgoed kan bijdragen aan zorgtrajecten en sociale acceptatie.

Pigmento vzw Reuzin Stuifke: making off

Aanvullende informatie

Inzenders

  • Hans Jackmaert
  • Pigmento vzw

Locatie

  • Pigmento vzw is vooral actief in Antwerpen, Sint-Niklaas en Gent. Wij staan open voor samenwerkingen op nieuwe locaties.

Deel deze pagina

Deel via mail

Meer weten of samenwerken?

Dit erfgoed werd toegevoegd door iemand die het een warm hart toedraagt. Wil je meer weten? Heb je een opmerking? Of zie je kansen in een samenwerking?

Werkplaats immaterieel erfgoed brengt je in contact met de inzender van deze praktijk.

Andere praktijken

Afbeeldingsinformatie

Pompboren

Afbeeldingsinformatie

Goochelen

De Belgische friet­kot­cul­tuur

5000, zoveel frituren telt België (ongeveer). In bijna elke stadswijk of dorp vinden inwoners dus wel hún frietkot. De basis voor een…
be my superstar, alexandra lacroix
Afbeeldingsinformatie

Opera zingen

Morsecode

Gerelateerde items

Bekijk alle artikels
Schaapscheerder Stijn Massart van Woolwise aan het werk. Hij scheert een schaap in een stal.
Afbeeldingsinformatie

WOL-Lab

Wist je dat veel wol vandaag helaas wordt weggegooid? Met WOL-Lab onderzoeken we samen met kinderen van 10 tot 13 jaar hoe het anders kan! In een activiteitenreeks linken we kennis en vakmanschap rond wol aan STEM in de vrije tijd en maken we kinderen bewust van de waarde van wol als duurzame grondstof. Zo worden kinderen bedenkers én makers van duurzame wolproducten.

Focus Vakmanschap

Focus Vakmanschap was een meerjarig samenwerkingsproject waarin erfgoedgemeenschappen, vakmensen, erfgoedprofessionals en een filmmaker samen onderzochten hoe film kan bijdragen aan de borging van immaterieel erfgoed.

Afbeeldingsinformatie

Proeftuin: borgen met mondelinge bronnen

Hoe kan je mondelinge bronnen inzetten om immaterieel erfgoed te borgen? In deze proeftuin gaan we vanuit de praktijk van erfgoedorganisaties op zoek naar antwoorden.  

Afbeeldingsinformatie

De Vier Aymonszonen

Het Ros Beiaard en de vier Heemskinderen zijn alom bekend. Maar wat gebeurt er na de selectie van de Heemskinderen? Hoe word je een Heemskind en wat moet je daar allemaal voor leren? In gesprek met twee voormalige Heemskinderen ontdekten we er alles over.

Het Antwerpse altaar van Dia de los Muertos in MAS
Afbeeldingsinformatie

Een dynamische, maat­schap­pe­lij­ke rol voor musea

Naar aanleiding van het 'Intangible Cultural Heritage and Museums'-project, zoomden we in op musea die experimenteren met het borgen van immaterieel erfgoed. We focusten op een concrete case: de samenwerking van het MAS | Museum aan de Stroom met MAP | Mestizo Art Platform, de initiatiefnemers van het Mexicaanse herdenkingsfeest voor de doden op 'Día de los Muertos'.

Afbeeldingsinformatie

Op de koffie bij een botanicus

Wat doet een botanicus? En welke kennis en vaardigheden horen bij dat beroep, “in zekere zin een ambacht”? Dr. Piet Stoffelen van Plantentuin Meise is gespecialiseerd in koffie en legde het ons uit. Daarnaast vertelt Saddam Shkair over de tradities en rituelen die bij een kopje Syrische koffie horen.

Valkenier houdt valk vast
Afbeeldingsinformatie

Van hobby en takkelingen - Het vliegend erfgoed van de valkerij

Hoe train je een valk? En welke rol speelt een valkenier in milieubehoud en diversiteit? We gingen in gesprek met Kris Ulens, voorzitter van de Belgische Valkerij Federatie. Hij vertelde ons over de geschiedenis, de toekomst en het internationale karakter van de valkerij.

Afbeeldingsinformatie

Handreiking: hoe werk ik een sterk meester-leer­ling­tra­ject uit?

Deze Handreiking biedt praktische ondersteuning voor meesters en leerlingen die samen een traject willen opzetten om vakmanschap door te geven.

Afbeeldingsinformatie

Voeg jouw erfgoed toe!

Deze website zet immaterieel erfgoed in Vlaanderen en Brussel in de kijker, in al zijn veelzijdigheid. Beoefenaars, liefhebbers, groepen en organisaties kunnen hier zelf hun erfgoedpraktijk beschrijven en delen. Ook jij!