Pomko houdt oude fruitrassen en fruitkundig vakmanschap levend

Het Pomologisch Kollektief (Pomko vzw) zet zich in voor het bewaren, herwaarderen en doorgeven van fruitkundig erfgoed. Naast oude fruitrassen geeft Pomko ook de kennis, het vakmanschap en de verhalen erachter toekomst. Pomko verbindt onderzoek, praktijkgerichte erfgoedzorg en beleving en werkt daarvoor nauw samen met vele andere organisaties. Die aanpak leverde Pomko in 2026 een plek op in het Register van Inspirerende Voorbeelden.

Wat & hoe

Bij Pomko komen erfgoed, natuur, wetenschap, vakmanschap en educatie samen. De werking steunt op drie nauw verbonden pijlers:

• Onderzoek naar oude fruitrassen. Pomko brengt oude en soms vergeten fruitrassen in kaart via inventarisatie, determinatie, DNA-onderzoek en collectieboomgaarden. 
• Aanleg en onderhoud van boomgaarden. Die kennis krijgt een tastbare toekomst in boomgaarden en leifruittuinen met een verhaal bij particulieren, scholen, bedrijven, op kasteeldomeinen, in woonzorgcentra en in de publieke ruimte. 
• Kennis en vakmanschap doorgeven. Snoeien, enten, oculeren, leifruit vormen en fruitrassen herkennen leer je vooral door te doen, te oefenen, en van elkaar te leren. Via fruitproeverijen, lessenreeksen, entworkshops, boomgaardfeesten, aanplantworkshops en digitale kennisontsluiting brengt Pomko mensen samen om die kennis en vaardigheden te delen en door te geven. Zo maakt Pomko mensen actief betrokken bij hun fruitkundig erfgoed en verbindt het verleden en toekomst, stad en platteland en verschillende generaties.

Waarin zit de kracht van dit initiatief?

De grootste kracht van Pomko zit in het collectief en in de manier waarop we onderzoek, vakmanschap en beleving met elkaar verbinden. Een oud fruitras bewaren is belangrijk, maar pas als we ook de kennis en vaardigheden doorgeven om het te herkennen, te vermeerderen, te snoeien en te verzorgen, heeft dat erfgoed een duurzame toekomst.

We brengen ervaren pomologen, liefhebbers, vakmensen, vrijwilligers en andere partners samen. Iedereen brengt eigen kennis en ervaring mee. Die kruisbestuiving is bijzonder waardevol: onderzoek helpt om oude rassen correct te identificeren, vakmensen geven hun kennis en technieken door en nieuwe generaties leren ermee aan de slag te gaan.

We willen mensen niet alleen informeren maar ook actief betrekken. Tijdens ons jaarlijkse Feest in de Boomgaard ontdekken bezoekers de diversiteit aan smaken, geuren, vormen en verhalen. In onze schooltrajecten proeven kinderen verschillende rassen, leren ze zelf een fruitboom enten van hun favoriete ras en planten ze die aan.

Zo geven we niet alleen fruitrassen, kennis en vakmanschap door, maar ook de passie ervoor. We maken van elke boomgaard een plek met een verhaal, waar historische fruitrassen en het vakmanschap mensen opnieuw verbinden met hun omgeving en geschiedenis.

Wat is jullie gouden raad voor anderen?

Wacht niet tot kennis en vakmanschap dreigen te verdwijnen. Geef ze door zolang de mensen die ze beheersen er nog zijn.

Veel kennis zit niet in boeken of databanken, maar in de hoofden en handen van mensen. Documenteren alleen is daarom niet genoeg. Vakmanschap borg je door het te blijven beoefenen. Laat mensen meekijken, meewerken en oefenen, zodat ze geleidelijk zelf verantwoordelijkheid kunnen opnemen.

Maak erfgoed ook toegankelijk en aantrekkelijk. Vertrek vanuit verwondering en beleving. Wie zelf proeft, probeert of ontdekt, bouwt er een persoonlijke band mee op. Zoek daarbij samenwerking, ook buiten de erfgoedsector. Zo kunnen meer mensen het erfgoed mee dragen en doorgeven. Erfgoed borgen gaat niet om zoveel mogelijk bewaren, maar om zoveel mogelijk mensen die het blijven doorgeven. 

Kijken jullie uit naar andere acties?

Onze grootste ambitie is om meer mensen, vooral kinderen en jongeren, actief te betrekken bij fruitkundig erfgoed. We willen de stap zetten van kennismaken naar zelf kunnen en van deelnemen naar mee verantwoordelijkheid dragen.

Samen met partners willen we onze schooltrajecten verder ontwikkelen en meer scholen bereiken. Tegelijk blijven we oude en vergeten fruitrassen onderzoeken, boomgaarden en leifruittuinen aanplanten en beheren, en vakmanschap doorgeven. Digitale toepassingen, zoals ons QR-labelsysteem, helpen om dat erfgoed toegankelijker te maken.

Onze grootste uitdaging is om de werking duurzaam te verankeren. Een boomgaard vraagt blijvende zorg, mensen en middelen. We willen daarom meer mensen betrekken en meer plekken creëren waar fruitkundig erfgoed zelfstandig verder kan leven.

Over de gesprekspartner

Jeroen Delmotte
Medeoprichter en bestuurder Pomko vzw